İSLAM DÜNYASINDA TEVHİD AKİDESİ, SÜNNİ–Şİİ AYRIŞMASI VE KÜRESEL EMPERYALİZMİN MEZHEP SİYASETİ (2)

  İSLAM DÜNYASINDA TEVHİD AKİDESİ, SÜNNİ–Şİİ AYRIŞMASI VE KÜRESEL EMPERYALİZMİN MEZHEP SİYASETİ (2) Tevhit akidesi ve İslam'ın birlik ...

 

İSLAM DÜNYASINDA TEVHİD AKİDESİ, SÜNNİ–Şİİ AYRIŞMASI VE KÜRESEL EMPERYALİZMİN MEZHEP SİYASETİ (2)

Tevhit akidesi ve İslam'ın birlik ideali:  Bu bölüm, çalışmanın düşünsel ve dinî temelini oluşturacaktır. Tevhit kavramının anlamı: Tevhit, Allah'ın birliğine, eşsizliğine ve mutlak hâkimiyetine iman etmektir. İslam'ın temel inanç esasını oluşturur. Bununla birlikte tevhit düşüncesinin toplumsal yansıması; kardeşlik, adalet, dayanışma, eşitlik ve ortak sorumluluk ilkelerinde görülür.

Kur'an-ı Kerim'in Âl-i İmrân suresi 103. ayetinde Müslümanlara Allah'ın ipine hep birlikte sarılmaları ve ayrılığa düşmemeleri emredilir.

Hucurât suresi 10. ayetinde müminlerin kardeş olduğu belirtilir. Enfâl suresi 46. ayeti ise ihtilafın toplumsal gücü zayıflatabileceğine dikkat çeker.

Buradan hareketle şu akademik soru ortaya çıkar: Allah'ın birliğine iman eden Müslümanların, aynı dinî referanslara sahip olmalarına rağmen neden ortak bir medeniyet ve siyasi dayanışma anlayışı geliştirmekte zorlandıkları nasıl açıklanabilir?

Tevhid ile siyasi birlik arasındaki ilişki: Burada önemli bir kavramsal ayrım yapılmalıdır. Tevhid doğrudan tek bir devlet veya yönetim biçimini zorunlu kılmaz. İslam tarihinde farklı yönetim biçimleri, hukuk ekolleri ve siyasi kurumlar bulunmuştur.

Dolayısıyla araştırmanın amacı bütün Müslümanları tek bir siyasi otorite altında toplama fikrini savunmak değil, dinî farklılıkların neden ortak medeniyet bilincini ortadan kaldıracak ölçüde siyasallaşabildiğini incelemektir.

Ümmet bilincinin tarihsel sınanması:

Bu başlıkta şu kavramlar ele alınmalıdır: Ümmet ve kardeşlik. Adalet ve hakkaniyet. Mezhep ve dinî otorite. Siyasi iktidar ve meşruiyet. İslam coğrafyasında ortak güvenlik. İslam medeniyetinde ilim ve kültür birliği.

Hz. Muhammed'in vefatı sonrasında siyasi otorite meselesi:

Sakîfe toplantısı ve halifelik meselesi; 632 yılında Hz. Muhammed'in vefatından sonra Müslüman toplumun yönetiminin kime ve hangi yöntemle devredileceği tartışılmıştır.

Sakîfe'de gerçekleşen görüşmeler sonucunda Hz. Ebû Bekir halife seçilmiştir. Bu gelişme, İslam tarihinde yönetim ve meşruiyet meselesinin ilk büyük tartışmalarından biri olarak değerlendirilmelidir.

Hz. Ali'nin konumu ve Ehl-i Beyt meselesi: Şii düşüncenin temel tarihsel referanslarından biri Hz. Ali'nin Hz. Peygamber'e yakınlığı, Ehl-i Beyt'in konumu ve imamet anlayışıdır.

Sünni gelenekte ise halifelik, sahabenin konumu, istişare, icma ve ümmetin siyasi düzeni önemli referanslardır.

Ancak iki gelenek arasındaki farklılıkları yalnızca Hz. Ali'nin halife olup olmaması üzerinden açıklamak yeterli değildir. Zaman içerisinde dinî otoritenin kaynağı, imametin mahiyeti, hadislerin değerlendirilmesi ve hukuk metodolojisi de farklılaşmıştır.

İlk fitne dönemi ve siyasi çatışmalar: Hz. Osman'ın öldürülmesi. Hz. Ali'nin halifeliği. Cemel Vakası. Sıffin Savaşı. Hakem Olayı. Hariciliğin ortaya çıkışı.

Kerbelâ Vakası (680).

Özellikle Kerbelâ, Şii kolektif hafızasında adalet, zulme karşı direnme, şehadet ve Ehl-i Beyt'e bağlılık düşüncesinin merkezî sembolü hâline gelmiştir.

Sünni gelenekte de Hz. Hüseyin'in şehadeti büyük bir tarihsel ve dinî acı olarak kabul edilir. Dolayısıyla Kerbelâ'nın ortak İslam hafızasında taşıdığı değer ile sonraki dönemlerde kazandığı mezhepsel siyasi anlam birbirinden ayrılarak incelenmelidir.

Temel değerlendirme: İslam toplumundaki ilk ayrışmanın başlangıç noktası, Allah'ın birliği konusunda farklılaşma değil, Hz. Peygamber sonrasında siyasi ve dinî otoritenin nasıl temsil edileceği konusundaki ihtilaftır.

Sünnilik ve Şiiliğin dinî ve düşünsel kurumlara dönüşmesi, Sünni düşüncenin oluşumu: Sünnilik, Kur'an, sünnet, sahabe uygulamaları, icma ve kıyas gibi kaynak ve yöntemler çerçevesinde gelişmiştir.

Dört büyük fıkıh ekolü: Hanefilik. Malikilik. Şafiilik. Hanbelilik. Sünni düşüncenin kurumsallaşmasında hadis âlimleri, fakihler, kelamcılar ve medrese gelenekleri belirleyici olmuştur.

Şii düşüncenin oluşumu: Şiilikte temel referanslardan biri imamet düşüncesidir. Özellikle İmamiyye/On İki İmam Şiiliğinde imamların dinî otoritesi, masumiyet anlayışı ve Hz. Ali soyundan gelen imamların konumu belirleyicidir.

Şii düşüncenin başlıca kolları: İmamiyye (On İki İmam Şiiliği). İsmaililik. Zeydilik.

Şii düşüncenin tarihsel gelişiminde Cafer es-Sâdık, Muhammed el-Bâkır, Şeyh Müfid, Şeyh Tûsî ve daha sonraki dönemlerde farklı usul ve fıkıh âlimleri önemli rol oynamıştır.

Temel teolojik farklılıklar:

Konu

Sünni gelenek

On İki İmam Şiiliği

Siyasi-dinî otorite

Hilafet ve ümmetin meşruiyet anlayışı

İmamet ve ilahî tayin anlayışı

Hz. Ali

Dördüncü Raşid Halife

Birinci imam

Sahabe

Genel olarak sahabe saygınlığı

Sahabenin değerlendirilmesinde farklı yaklaşımlar

Dinî kaynaklar

Kur'an, sünnet, icma, kıyas

Kur'an, sünnet, Ehl-i Beyt rivayetleri, akıl ve içtihat

Fıkıh

Dört ana mezhep

Caferî fıkhı

Dinî otorite

Âlimler, müftüler ve fıkıh ekolleri

Âlimler ve özellikle taklit mercileri

Bu farklılıklar, her iki geleneğin kendi içinde de görüş ayrılıkları bulunduğu dikkate alınarak incelenmelidir. (devam edecek…)

Nesim Yalvarıcı

YORUMLAR

Ad

Makale,131,Şiir,12,
ltr
item
Nesim Yalvarıcı Blog: İSLAM DÜNYASINDA TEVHİD AKİDESİ, SÜNNİ–Şİİ AYRIŞMASI VE KÜRESEL EMPERYALİZMİN MEZHEP SİYASETİ (2)
İSLAM DÜNYASINDA TEVHİD AKİDESİ, SÜNNİ–Şİİ AYRIŞMASI VE KÜRESEL EMPERYALİZMİN MEZHEP SİYASETİ (2)
Nesim Yalvarıcı Blog
https://www.nesimyalvarici.com/2026/11/islam-dunyasinda-tevhid-akidesi_0933424214.html
https://www.nesimyalvarici.com/
https://www.nesimyalvarici.com/
https://www.nesimyalvarici.com/2026/11/islam-dunyasinda-tevhid-akidesi_0933424214.html
true
4680738629484459283
UTF-8
Tüm Yazılar Görüntülendi Hiç yazı bulunamadı TÜMÜNÜ GÖSTER Devamını oku Cevapla Cevabı iptal et Sil Yazar: Anasayfa SAYFALAR GÖNDERİLER Hepsini gör SİZİN İÇİN TAVSİYE EDİLEN ETİKET ARŞİV SEARCH TÜM GÖNDERİLER İsteğinizle eşleşen bir yayın bulunamadı Anasayfaya Dön Pazar Pazartesi Salı Çarşamba Perşembe Cuma Cumartesi Paz Pzt Sal Çar Per Cum Cmt Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık Oca Şub Mar Nis Mayıs Haz Tem Ağu Eyl Eki Kas Ara şimdi 1 dakika önce $$1$$ minutes ago 1 saat önce $$1$$ hours ago Dün $$1$$ days ago $$1$$ weeks ago 5 haftadan daha önce Takipçiler Takip et BU PREMIUM İÇERİK KİLİTLENDİ ADIM 1: Bir sosyal ağda paylaşın 2. ADIM: Sosyal ağınızdaki bağlantıyı tıklayın Tüm Kodu Kopyala Tüm Kodu Seç Tüm kodlar panonuza kopyalandı Kodlar / metinler kopyalanamıyor, lütfen kopyalamak için [CTRL] + [C] (veya Mac ile CMD + C) tuşlarına basın İçerik Tablosu