İSLAM DÜNYASINDA TEVHİD AKİDESİ, SÜNNİ–Şİİ AYRIŞMASI VE KÜRESEL EMPERYALİZMİN MEZHEP SİYASETİ (4)

  İSLAM DÜNYASINDA TEVHİD AKİDESİ, SÜNNİ–Şİİ AYRIŞMASI VE KÜRESEL EMPERYALİZMİN MEZHEP SİYASETİ (4) ABD'nin Orta Doğu politikası ve AB...

 

İSLAM DÜNYASINDA TEVHİD AKİDESİ, SÜNNİ–Şİİ AYRIŞMASI VE KÜRESEL EMPERYALİZMİN MEZHEP SİYASETİ (4)

ABD'nin Orta Doğu politikası ve ABD'nin bölgedeki stratejik öncelikleri:

 İsrail'in güvenliği. Körfez enerji kaynaklarının ve deniz ulaşımının güvenliği.

 İran'ın bölgesel nüfuzunun sınırlandırılması. Askerî üsler ve güvenlik ittifakları.

Irak ve Suriye'deki askerî ve siyasi varlık. Terörle mücadele ve bölgesel istikrar.

Bu politikalar bazı dönemlerde Sünni ve Şii aktörler arasındaki rekabeti etkilemiş, bazı dönemlerde ise mezhep farklılığından bağımsız ittifaklar oluşturmuştur.

İngiltere'nin tarihsel ve güncel etkisi: İngiltere'nin Körfez bölgesindeki tarihsel varlığı, Irak'ın kuruluş süreci, petrol imtiyazları ve monarşilerle kurulan ilişkiler de kendisini göstermektedir.

Ancak tarihsel İngiliz politikalarının günümüzdeki bütün mezhepsel çatışmaları doğrudan yönettiği ileri sürülmek bizi yanlışa sevk edebilir. Zira çok katmanlı müdahale ve farklı inisiyatifleri gözden kaçırmamalıyız.

İsrail'in bölgesel güvenlik politikası: İsrail'in İran'ı temel güvenlik tehditlerinden biri olarak değerlendirmesi, İran'ın bölgesel müttefikleriyle ilişkileri ve Lübnan, Suriye, Irak gibi alanlardaki güvenlik gelişmeleri çerçevesinde değerlendirilmelidir.

Üzerinde önemle durulması gereken asıl konu; İran'ın Şii siyasi ve askerî ağlarıyla bölgesel nüfuz geliştirmesi ve İsrail'in buna karşı güvenlik stratejileri, Sünni–Şii ayrışmasının bölgesel güç dengelerine nasıl yansımaktadır? Bu zaviyeden bakıldığında, İsrail’in İran a müdahaleleri, Şii siyasi hareketi Müslümanların ilgilerine yöneltmektedir.

Rusya ve Çin'in yaklaşımı:  Rusya'nın Suriye politikası, İran'la askerî ve diplomatik ilişkileri, Kafkasya ve Orta Asya'daki çıkarları değerlendirilmelidir.

Çin açısından ise enerji güvenliği, Kuşak ve Yol Girişimi, Körfez ülkeleriyle ekonomik ilişkiler ve bölgesel istikrar ön plana çıkar. Özellikle Çin'in 2023 yılında Suudi Arabistan ile İran arasındaki diplomatik ilişkilerin yeniden kurulmasına aracılık etmesi, mezhepsel rekabetin diplomasi yoluyla sınırlandırılabileceğini gösteren önemli bir örnektir.

 Vekâlet savaşları ve mezhep kimliği: Bölgesel ve küresel güç rekabeti, Yerel siyasi ve askerî aktörlerle ittifaklar, Mezhepsel ve kimlik temelli mobilizasyon, Toplumsal kutuplaşma ve güvenlik ikilemi…

Vekâlet çatışmaları ve bölgesel istikrarsızlık:  Bu modelin her ülkede aynı şekilde işlemediği, yerel aktörlerin de kendi hedefleri ve karar alma kapasiteleri bulunduğu özellikle belirtilmelidir.

Müslüman coğrafyalarda mezhep çatışmasının somut örnekleri:

Coğrafya

Temel mesele

İncelenecek değişkenler

Irak

2003 sonrası siyasi düzen

ABD müdahalesi, devlet kurumları, Şii-Sünni temsil

Suriye

İç savaş ve iktidar mücadelesi

Rejim, muhalefet, İran, Rusya, Türkiye, Körfez ülkeleri

Lübnan

Mezhepsel güç paylaşımı

Hizbullah, siyasi sistem, dış müdahaleler

Yemen

İç savaş ve bölgesel rekabet

Husiler, Suudi Arabistan, İran, devlet otoritesi

Bahreyn

Temsil ve yönetim sorunu

Toplumsal yapı, monarşi, Körfez güvenliği

Pakistan

Mezhep temelli şiddet

Devlet, dinî örgütler, bölgesel rekabet

Afganistan

Mezhepsel ve etnik gerilimler

Hazara toplumu, Taliban, İran ve bölge ülkeleri

Irak: Mezhepsel temsil ve devletin yeniden yapılanması: 2003 ABD müdahalesi sonrasında Irak'ta siyasi kurumların yeniden yapılandırılması, mezhepsel ve etnik temsile dayalı güç paylaşımını daha görünür hâle getirmiştir.

Şii, Sünni ve Kürt siyasi aktörlerin devlet kurumları içindeki konumları, yeni siyasi düzenin temel meselelerinden biri olmuştur.

Burada araştırılacak konu, mezhep kimliğinin siyasi temsil mekanizmasına dönüşmesinin devlet kapasitesine etkisidir.

Suriye: Mezhep, iktidar ve uluslararası müdahale; Suriye'deki çatışma, yalnızca Sünni–Şii mücadelesi değildir. Devlet yapısı, otoriter yönetim, toplumsal talepler, etnik kimlikler, silahlı örgütler ve uluslararası müdahaleler birlikte değerlendirilmelidir.

İran'ın Şam yönetimiyle ilişkileri, Rusya'nın askerî müdahalesi, Türkiye'nin güvenlik politikası, ABD'nin Suriye'deki varlığı ve İsrail'in güvenlik yaklaşımı bu çerçevede ele alınmalıdır.

 Yemen: Bölgesel rekabetin toplumsal maliyeti: Yemen'deki Husiler ile Suudi Arabistan öncülüğündeki koalisyon arasındaki çatışma, mezhepsel kimliğin bölgesel güç mücadelesiyle birleştiği örneklerden biridir. Ancak Zeydiliği On İki İmam Şiiliğiyle özdeşleştirmemek gerekir. Yemen'deki çatışmanın tarihsel, siyasi ve ekonomik münhasır nedenleri de vardır.

Lübnan: Mezhepsel güç paylaşımının kurumsallaşması; Lübnan örneği, mezhepsel kimliklerin anayasal ve siyasi temsil mekanizmalarına nasıl yerleştiğini göstermektedir.

Hizbullah, Şii siyasi temsili; diğer siyasi partiler ise farklı dinî ve mezhepsel toplulukların siyasi konumlarını temsil etmektedir.

Bu sistemin toplumsal barış, devlet kapasitesi ve dış müdahalelere açıklık bakımından sonuçları incelenmelidir. (Devam edecek…)

Nesim Yalvarıcı

 

 

 

 

 

YORUMLAR

Ad

Makale,131,Şiir,12,
ltr
item
Nesim Yalvarıcı Blog: İSLAM DÜNYASINDA TEVHİD AKİDESİ, SÜNNİ–Şİİ AYRIŞMASI VE KÜRESEL EMPERYALİZMİN MEZHEP SİYASETİ (4)
İSLAM DÜNYASINDA TEVHİD AKİDESİ, SÜNNİ–Şİİ AYRIŞMASI VE KÜRESEL EMPERYALİZMİN MEZHEP SİYASETİ (4)
Nesim Yalvarıcı Blog
https://www.nesimyalvarici.com/2026/11/islam-dunyasinda-tevhid-akidesi_0610678147.html
https://www.nesimyalvarici.com/
https://www.nesimyalvarici.com/
https://www.nesimyalvarici.com/2026/11/islam-dunyasinda-tevhid-akidesi_0610678147.html
true
4680738629484459283
UTF-8
Tüm Yazılar Görüntülendi Hiç yazı bulunamadı TÜMÜNÜ GÖSTER Devamını oku Cevapla Cevabı iptal et Sil Yazar: Anasayfa SAYFALAR GÖNDERİLER Hepsini gör SİZİN İÇİN TAVSİYE EDİLEN ETİKET ARŞİV SEARCH TÜM GÖNDERİLER İsteğinizle eşleşen bir yayın bulunamadı Anasayfaya Dön Pazar Pazartesi Salı Çarşamba Perşembe Cuma Cumartesi Paz Pzt Sal Çar Per Cum Cmt Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık Oca Şub Mar Nis Mayıs Haz Tem Ağu Eyl Eki Kas Ara şimdi 1 dakika önce $$1$$ minutes ago 1 saat önce $$1$$ hours ago Dün $$1$$ days ago $$1$$ weeks ago 5 haftadan daha önce Takipçiler Takip et BU PREMIUM İÇERİK KİLİTLENDİ ADIM 1: Bir sosyal ağda paylaşın 2. ADIM: Sosyal ağınızdaki bağlantıyı tıklayın Tüm Kodu Kopyala Tüm Kodu Seç Tüm kodlar panonuza kopyalandı Kodlar / metinler kopyalanamıyor, lütfen kopyalamak için [CTRL] + [C] (veya Mac ile CMD + C) tuşlarına basın İçerik Tablosu