TÜRKİYE-AZERBAYCAN ARASINDAKİ KRİZİN ANALİZİ (2) İsrail, Türkiye ile Azerbaycan'ın arasını açmak isteyebilir mi? Bu soruyu jeopoli...
TÜRKİYE-AZERBAYCAN
ARASINDAKİ KRİZİN ANALİZİ (2)
İsrail, Türkiye ile
Azerbaycan'ın arasını açmak isteyebilir mi?
Bu soruyu jeopolitik
çıkarlar üzerinden incelemek mümkündür. Fakat bir devletin belirli bir
gelişmeden yarar sağlayabilmesi, o gelişmeyi kendisinin planladığını tek başına
göstermez.
İsrail'in bölgesel
güvenlik politikası bakımından Türkiye ile Azerbaycan arasındaki ilişkilerin
seyri önemlidir. Çünkü Türkiye'nin askerî, ekonomik ve diplomatik kapasitesi
ile Azerbaycan'ın Güney Kafkasya'daki konumu birbirini tamamlayan özellikler
taşımaktadır.
Türk dünyasının stratejik
bütünleşmesi:
Türkiye ile Azerbaycan
arasındaki güçlü ilişkiler, Orta Asya Türk devletleriyle savunma, ulaştırma,
enerji ve diplomatik koordinasyonun gelişmesine katkıda bulunabilir. Bu
ilişkiler zayıflarsa bölgesel iş birliğinin eşgüdümü zorlaşabilir.
İsrail–Azerbaycan
ilişkilerinin stratejik boyutu:
İsrail'in Azerbaycan'la
enerji ve savunma alanlarındaki iş birliği, Bakü'yü İsrail açısından önemli bir
ortak hâline getiriyor. Ancak bu ortaklık, İsrail'in Türkiye–Azerbaycan
ilişkilerini bozmak amacıyla hareket ettiğini tek başına kanıtlamaz.
Güney Kafkasya ve Orta
Koridor:
Türkiye–Azerbaycan
bağlantısı, Hazar Denizi üzerinden Orta Asya'ya uzanan ticaret ve ulaştırma
ağlarının önemli bir parçasıdır. İki ülke arasındaki siyasi uyumun azalması,
bölgesel projelerin koordinasyonunu güçleştirebilir ve başka aktörlerin
diplomatik hareket alanını genişletebilir.
Buradan hareketle,
İsrail'in Türkiye–Azerbaycan arasındaki farklılıklardan yararlanmak
isteyebileceği bir stratejik senaryo kurulabilir. Ancak bu, kanıtlanmış bir
İsrail planı değil, bölgesel çıkarlar üzerinden geliştirilen bir jeopolitik
ihtimaldir.
Üstelik Azerbaycan'ın
yalnızca İsrail'le değil, Türkiye'yle de güçlü ilişkileri vardır. 2026 yılında
yayımlanan analizlerde Bakü'nün Türkiye ile İsrail arasındaki gerilimi
azaltmaya yönelik diplomatik temaslarda bulunduğu da aktarılmıştır. Bu durum,
Azerbaycan'ın her koşulda iki ülke arasındaki ayrışmayı derinleştirmek istediği
varsayımıyla uyuşmaz.
Kriz kendiliğinden mi
gelişti, yoksa bir stratejinin parçası mı?
Bu soruyu dört farklı
açıklama modeliyle değerlendirmek daha sağlıklı olacaktır.
|
Olasılık |
Açıklama |
Araştırılması gereken
kanıt |
|
Diplomatik görüş
ayrılığı |
Ankara ile Bakü'nün
İsrail, dinî semboller ve dış politika konularında farklı önceliklere sahip
olması |
Resmî açıklamalar,
diplomatik görüşmeler ve karar süreçleri |
|
İç siyasi dinamikler |
Kamuoyunun, siyasi
aktörlerin ve medyanın tartışmayı büyütmesi |
Açıklamaların
zamanlaması, medya içerikleri ve karşılıklı tepkiler |
|
Üçüncü aktörlerin
fırsatçı yaklaşımı |
İsrail veya başka
devletlerin ortaya çıkan ayrışmadan kendi çıkarları için yararlanması |
Somut diplomatik
girişimler, politika belgeleri ve doğrulanabilir temaslar |
|
Önceden tasarlanmış
kriz |
Gerilimin
Türkiye–Azerbaycan ilişkilerini bozmak amacıyla bilinçli biçimde
oluşturulması |
Planlama belgeleri,
koordinasyon kayıtları veya bağımsız kaynaklarla doğrulanmış kanıtlar |
Mevcut gelişmeler, ilk
iki açıklamanın incelenmesini gerekli kılıyor. Üçüncü olasılık jeopolitik
açıdan araştırılabilir; ancak dördüncü olasılık için kamuya açık bilgilerde
yeterli kanıt ortaya konulmuş değildir.
Nitekim 9 Ekim 2026'da
Türkiye Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığı Dezenformasyonla Mücadele Merkezi,
iki ülkenin ilişkilerini hedef alan içeriklere karşı açıklama yaptı ve
stratejik ortaklığın sürdüğünü vurguladı. Bu açıklama, Ankara'nın kamuoyundaki
ayrışmanın kalıcı bir kopuşa dönüşmesini istemediğine işaret ediyor; ancak tek
başına dışarıdan yürütülen bir operasyon bulunduğunu kanıtlamıyor.
Dolayısıyla en önemli
soru yalnızca krizin kimin işine yaradığı değil, krizi başlatan gelişmeler ile
krizin daha sonra büyütülmesi arasında koordineli bir bağlantı bulunup
bulunmadığıdır.
“İki devlet, tek millet” anlayışını
zayıflatmak mümkün mü?
Türkiye ile Azerbaycan
arasındaki ilişkilerin sembolik ifadesi olan “İki devlet, tek millet” anlayışı,
sadece ortak kimlik ve kültür duygusuna dayanmaz. Bu anlayışın kalıcılığı,
karşılıklı güvenin somut iş birliğine dönüşmesine bağlıdır.
Türk birliğinin beş
stratejik dayanağı
Savunma ve güvenlik; Ortak
askerî eğitim, savunma sanayisi, istihbarat koordinasyonu ve sınır güvenliği
alanlarında karşılıklı güven.
Ulaştırma ve jeoekonomi; Hazar
geçişli ticaret hatları, demir yolları, limanlar ve Orta Koridor'un
etkinleştirilmesi.
Enerji ve ekonomik
karşılıklı bağımlılık; Petrol, doğal gaz, elektrik, yatırımlar ve ticaret ağlarının
geliştirilmesi. (devam edecek…)
Nesim Yalvarıcı
YORUMLAR