TÜRKİYE-AZERBAYCAN ARASINDAKİ KRİZİN ANALİZİ (1) Türkiye–Azerbaycan Arasında Diplomatik Kriz: İsrail’in Bölgesel Stratejisi, Türk Birliğ...
TÜRKİYE-AZERBAYCAN
ARASINDAKİ KRİZİN ANALİZİ (1)
Türkiye–Azerbaycan
Arasında Diplomatik Kriz: İsrail’in Bölgesel Stratejisi, Türk Birliği ve “İki
Devlet, Tek Millet” İlkesi
Diplomatik bir
anlaşmazlık mı, bölgesel güç mücadelesinin yansıması mı?
Türkiye ile Azerbaycan
arasındaki ilişkiler, yalnızca iki devlet arasındaki klasik diplomatik
ilişkilerden ibaret değildir. Ortak tarih, dil ve kültürel bağların yanı sıra
savunma iş birliği, enerji nakil hatları, ulaştırma koridorları ve Güney
Kafkasya'nın güvenlik dengeleri de bu ilişkinin temel unsurlarıdır. Bu nedenle
iki ülke arasında ortaya çıkan herhangi bir diplomatik anlaşmazlık, doğrudan
tarafların ilişkileriyle sınırlı kalmayıp Türk dünyasının bütünleşme çabaları
açısından da önem taşır.
Sorunun merkezinde şu
ihtimal bulunmaktadır: Türkiye ile Azerbaycan arasında yaşanan diplomatik kriz,
tarafların farklı çıkarlarından veya belirli bir olayın yanlış yönetilmesinden
mi kaynaklanmaktadır; yoksa üçüncü aktörlerin, özellikle İsrail'in, iki ülke
arasındaki güveni zayıflatabilecek bir bölgesel ortamdan yararlanması ya da
böyle bir ortamı bilinçli biçimde oluşturması söz konusu mudur? Bu soruya
sağlıklı cevap verebilmek için üç olasılığı birbirinden ayırmak gerekir:
Kendiliğinden gelişen
kriz: Farklı dış politika öncelikleri, diplomatik açıklamalar, güvenlik
kaygıları veya iletişim hataları nedeniyle ortaya çıkan anlaşmazlık.
Üçüncü aktörlerin etkisi:
Başka devletlerin mevcut görüş ayrılıklarını kendi stratejik çıkarları
doğrultusunda kullanması.
Önceden planlanmış bir
müdahale: Krizin doğrudan oluşturulması veya büyütülmesi amacıyla belirli
aktörlerin koordineli hareket etmesi.
Bu üç ihtimal birbirini
tamamen dışlamaz. Kendiliğinden başlayan bir kriz, daha sonra dış aktörler
tarafından kullanılabilir. Ancak bir krizin İsrail'in planı olduğu sonucuna
ulaşmak için yalnızca ortaya çıkan sonuçlara değil, somut belgelere,
açıklamalara, karar süreçlerine ve doğrulanabilir bağlantılara bakmak gerekir.
Ekim
2026'da Türkiye–Azerbaycan gerilimini ortaya çıkaran gelişmeler
Ekim 2026 itibarıyla
yayımlanan haber ve analizler, iki ülke arasındaki gerilimin tek bir olaydan
değil, farklı siyasi ve diplomatik başlıkların bir araya gelmesinden
kaynaklandığını gösteriyor.
Güncel gelişmeler ve
kaynaklar; İsrail'in Birleşmiş Milletler Genel Kurulundaki konuşması: 24 Eylül
2026'da İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu'nun konuşması sırasında bazı ülke
delegasyonları salonu terk ederken Azerbaycan temsilcisinin salonda kalması
Türkiye'de tartışma yarattı. Bu tutum, Azerbaycan'ın İsrail'le ilişkileri ve
Türkiye'nin İsrail'e yönelik politikası arasındaki farklılıkları görünür hâle
getirdi.
Azerbaycan'daki okullarda
başörtüsü tartışması: Okul kıyafetlerine ilişkin düzenlemeler, Türkiye'deki
bazı siyasi aktörlerin eleştirilerine konu oldu. Azerbaycan tarafı ise kendi iç
düzenlemelerine yönelik açıklamaları içişlerine müdahale olarak değerlendiren
tepkiler verdi. Böylece eğitim ve dinî semboller üzerinden başlayan tartışma
diplomatik gerilimin bir başka boyutuna dönüştü.
Karşılıklı siyasi açıklamalar ve protokol
tartışmaları: Üst düzey isimlerin açıklamaları ve diplomatik karşılama düzeyine
ilişkin yorumlar, kamuoyundaki gerilimi artırdı. Bununla birlikte Türkiye
Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, iki ülke arasındaki ilişkilerin yıpratılmaması ve
sorunların kardeşlik hukukuna uygun biçimde ele alınması gerektiği mesajını
verdi.
İsrail ile Azerbaycan
arasındaki stratejik ilişkiler: İsrail ve Azerbaycan arasında savunma, enerji
ve teknoloji alanlarında uzun süredir gelişen ilişkiler bulunuyor. Bu nedenle
Bakü'nün İsrail karşısındaki tutumu, Ankara'nın bölgesel öncelikleriyle her
zaman aynı çizgide olmayabilir.
Bu gelişmelerin birlikte
değerlendirilmesi, gerilimin yalnızca sosyal medyada üretilmiş bir tartışma
olmadığını; dış politika tercihleri, iç siyasi hassasiyetler ve bölgesel
stratejik hesapların kesiştiği bir meseleye dönüştüğünü gösteriyor.
Bununla birlikte,
diplomatik gerilimin gerçek olması ile bu gerilimin İsrail tarafından önceden
planlanmış olması aynı iddia değildir. İlkini doğrulayan gelişmeler bulunurken
ikincisi için ayrıca kanıt gerekir. (devam edecek…)
Nesim Yalvarıcı
YORUMLAR