İRAN’IN TÜRKİYE - AZERBAYCAN ARASINDAKİ DİPLOMATİK KRİZDE ROLÜ VAR MIDIR? (3) Üç muhtemel senaryo: 2026–2050–2070 2026: Kısa vadeli di...
İRAN’IN TÜRKİYE -
AZERBAYCAN ARASINDAKİ DİPLOMATİK KRİZDE ROLÜ VAR MIDIR? (3)
Üç muhtemel senaryo: 2026–2050–2070
2026: Kısa vadeli
diplomatik rekabet; İran'ın Türkiye–Azerbaycan arasındaki görüş ayrılıklarını
yakından izlemesi, İsrail'le ilişkiler konusunda Bakü'ye mesajlar vermesi ve
bölgesel ulaşım projelerinde kendi çıkarlarını korumaya çalışması beklenebilecek
davranışlardır. Ancak bunların mevcut krizi yönlendiren koordineli bir
operasyon olduğu kanıtlanmış değildir.
2050: Koridorlar ve
ekonomik nüfuz mücadelesi
Türkiye–Azerbaycan–Orta
Asya bağlantıları güçlenirse İran, kuzey-güney ve doğu-batı ulaştırma ağlarını
birbirine bağlayarak bölgesel ticaretteki rolünü korumaya çalışabilir.
Alternatif olarak koridor rekabeti, diplomatik ve ekonomik anlaşmazlıkları
artırabilir.
2070 Bölgesel düzenin
şekillenmesi: İran'ın gelecekteki konumu; iç siyasi istikrarına, ekonomik
kapasitesine, komşularıyla ilişkilerine ve uluslararası sisteme entegrasyonuna
bağlı olacaktır. Türkiye ile Azerbaycan'ın kurumsallaşmış iş birliği, İran'la
rekabetin yanı sıra enerji, ticaret ve ulaştırma alanlarında iş birliğini de
mümkün kılabilir.
Bu dönemlendirme bir
tahmin veya kesinleşmiş plan değil, mevcut stratejik eğilimlerden hareketle
hazırlanmış senaryo çerçevesidir. Türkiye açısından nasıl bir strateji
izlenmeli?
Türkiye'nin İran'ın
muhtemel manevralarını değerlendirirken iki hatalı varsayımdan kaçınması
önemlidir: Her diplomatik anlaşmazlığı dış müdahaleye bağlamak ve İran'la
yaşanan her rekabeti kaçınılmaz bir çatışma olarak görmek.
Bunun yerine şu adımlar
öne çıkmaktadır: Ankara–Bakü doğrudan
iletişimi: Görüş ayrılıkları, üçüncü ülkelerin etkisine ilişkin iddialardan
bağımsız biçimde ikili görüşmelerle çözülmelidir.
İran'la açık diplomasi:
Tahran'ın güvenlik kaygıları ile Türkiye ve Azerbaycan'ın egemenlik ve
ulaştırma hakları birbirinden ayrılarak müzakere edilmelidir.
Koridorların
çeşitlendirilmesi: Türkiye–Azerbaycan–Orta Asya bağlantıları geliştirilirken
İran üzerinden geçen ticaret hatlarıyla da karşılıklı ekonomik çıkarlar
oluşturulabilir.
İstihbarat ve bilgi
doğrulaması: Sosyal medyada dolaşan, İran'ı veya İsrail'i gizli bir planın
faili olarak gösteren iddialar bağımsız kaynaklarla doğrulanmadan resmî gerçek
kabul edilmemelidir.
Türk Devletleri
Teşkilatı'nın güçlendirilmesi: Ortak ulaştırma, enerji, ticaret ve kriz
iletişimi mekanizmaları, ikili anlaşmazlıkların bütün Türk dünyasını
etkilemesini önleyebilir.
Sonuç: İran'ın
Türkiye–Azerbaycan ilişkilerindeki diplomatik gerilimi yakından takip etmesi ve
bundan kendi stratejik çıkarları doğrultusunda yararlanma ihtimalinin
bulunması, bölgesel güç dengeleri açısından anlaşılabilir bir değerlendirmedir.
Tahran'ın İsrail'in Azerbaycan'daki etkisine ilişkin kaygıları, Zengezur
güzergâhı üzerindeki rekabeti ve kendi kuzey sınırındaki güvenlik
hassasiyetleri bu değerlendirmeyi destekleyen unsurlardır.
Bununla birlikte, İran'ın
Türkiye ile Azerbaycan arasında yaşanan son diplomatik krizi planladığını veya
iki ülkenin “İki devlet, tek millet” anlayışını yıkmaya dönük koordineli bir
operasyon yürüttüğünü gösteren doğrulanmış bir kanıt ortaya konulmuş değildir.
Jeopolitik açıdan daha sağlam
yaklaşım, İran'ın mevcut ayrışmadan yararlanma ihtimali ile krizin
başlangıcında doğrudan rol oynadığı iddiasını birbirinden ayırmaktır. Türkiye
ve Azerbaycan arasındaki ilişkilerin geleceğini belirleyecek temel unsurlardan
biri de farklı dış politika tercihlerinin kalıcı güvensizliğe dönüşmesini
önleyecek kurumsal iş birliğinin sürdürülmesidir.
Kaynakça
DW Türkçe, Türkiye-Azerbaycan geriliminin nedeni sadece başörtüsü
mü?,
14 Ekim 2026.
Carnegie Endowment for
International Peace, The Gulf Conflict and the South Caucasus,
Mart 2026.
Al Jazeera Centre for
Studies, Iranian-Turkish Jockeying: Low-Intensity Dynamics,
22 Ekim 2024.
Ludovika Center for
Turkic Studies, Iran’s Foreign Policy Beyond the Headlines: Is It
Losing the South Caucasus?, 2026.
Stockholm University,
Institute for Turkish Studies, A Difficult Balancing Act: Turkish-Iranian Relations
in Turbulent Times, 2026.
YORUMLAR