İRAN’IN TÜRKİYE - AZERBAYCAN ARASINDAKİ DİPLOMATİK KRİZDE ROLÜ VAR MIDIR?(2)

  İRAN’IN TÜRKİYE - AZERBAYCAN ARASINDAKİ DİPLOMATİK KRİZDE ROLÜ VAR MIDIR?(2) Zengezur ve Nahçıvan üzerinden jeopolitik baskı; İran'ı...

 

İRAN’IN TÜRKİYE - AZERBAYCAN ARASINDAKİ DİPLOMATİK KRİZDE ROLÜ VAR MIDIR?(2)

Zengezur ve Nahçıvan üzerinden jeopolitik baskı; İran'ın bölgesel stratejisinde ulaştırma koridorları önemli bir yere sahiptir. Türkiye ile Azerbaycan arasındaki doğrudan bağlantının güçlenmesi, Ankara'nın Orta Asya'ya erişimini kolaylaştırırken İran üzerinden geçen bazı güzergâhların göreli önemini azaltabilir.

Tahran'ın olası yaklaşımı şu unsurları içerebilir: Ermenistan'ın mevcut sınırlarının ve İran'ın bölgesel erişiminin korunmasını savunmak.

Azerbaycan ile Nahçıvan arasındaki bağlantılarda İran üzerinden geçen alternatif güzergâhların önemini vurgulamak.

Türkiye merkezli doğu-batı ulaşım ağlarının kendi transit gelirleri ve stratejik konumu üzerindeki etkisini sınırlamaya çalışmak.

Bölgesel ulaşım projelerinde Rusya ve diğer aktörlerle ortak çıkar alanları aramak.

İran'ın Zengezur güzergâhına ilişkin kaygıları yeni değildir. Al Jazeera Centre for Studies, 22 Ekim 2024 tarihli analizinde Türkiye ile İran arasındaki rekabet alanlarından biri olarak Zengezur Koridoru'nu ve Irak üzerinden geliştirilen ulaşım projelerini gösteriyordu. 2026 tarihli araştırmalar da koridor rekabetinin sürdüğünü ortaya koymaktadır.

Buradaki önemli nokta şudur: İran'ın koridor politikası, Türkiye–Azerbaycan diplomatik geriliminin doğrudan sebebi olmasa bile iki ülkenin bölgesel iş birliği bakımından stratejik bir rekabet alanıdır. Azerbaycan'ın İsrail'le ilişkilerini bir güvenlik meselesine dönüştürme

İran, Azerbaycan'ın İsrail'le ilişkilerini kendi ulusal güvenliği bakımından tehdit olarak değerlendirebilir. Bu nedenle Bakü'ye yönelik diplomatik mesajlarında İsrail'le askerî ve istihbarat iş birliğinin sonuçlarını öne çıkarması mümkündür.

Bu yaklaşımın üç muhtemel sonucu olabilir: Azerbaycan'ın İsrail'le ilişkilerinin kapsamını yeniden değerlendirmesi için baskı oluşması.

Bakü'nün Türkiye ile İsrail politikaları arasındaki farklılıklar nedeniyle daha zor bir diplomatik denge kurmak zorunda kalması.

Türkiye ve Azerbaycan'ın ortak güvenlik politikalarını daha fazla istişare etme ihtiyacı duyması.

Fakat İran'ın Azerbaycan'ı Türkiye'den uzaklaştırmayı hedeflediği sonucuna varmak için ayrıca kanıt gerekir. Tahran'ın temel amacı, Türkiye–Azerbaycan ilişkilerini bozmak değil, İsrail'in kendi sınırlarına yakın bölgelerdeki askerî ve istihbarat kapasitesini sınırlamak da olabilir.

İran'daki Azerbaycan Türkleri meselesi; İran'ın iç güvenlik kaygıları da bu denklemde önemlidir. Azerbaycan ile Türkiye'nin siyasi ve kültürel bağlarının güçlenmesi, İran yönetiminin ülke içindeki kimlik ve aidiyet tartışmalarına yaklaşımını etkileyebilir.

Ancak İran'daki Azerbaycan Türklerini tek bir siyasi eğilim etrafında birleşmiş bir topluluk olarak değerlendirmek doğru değildir. İran vatandaşlığı, yerel ve ulusal kimlikler, siyasi tercihler ve kültürel bağlar aynı şey değildir.

Bu nedenle Tahran'ın Türkiye–Azerbaycan yakınlaşmasını kendi iç güvenliği açısından nasıl değerlendirdiği araştırılabilir; fakat İran'daki toplumsal hareketleri yönlendiren veya iki ülke arasındaki krizi bu amaçla tasarlayan bir plan bulunduğu iddiası kanıt gerektirir.

İran'ın Türkiye–Azerbaycan krizinden elde edebileceği muhtemel avantajlar:

Stratejik alan

Gerilim derinleşirse İran açısından olası sonuç

Diplomasi

Ankara ile Bakü'nün ortak hareket etme kapasitesinin azalması

Ulaştırma

İran üzerinden geçen güzergâhların önemini koruma veya artırma fırsatı

Güvenlik

Azerbaycan'ın İsrail'le ilişkilerine yönelik baskı kurma imkânı

Türk dünyası

Türkiye'nin Orta Asya'ya yönelik girişimlerinde koordinasyonun zorlaşması

Bölgesel güç dengesi

Güney Kafkasya'daki pazarlık gücünü koruma fırsatı

Bunlar olası sonuçlardır; İran'ın gerçekleştirdiği veya kesin olarak hedeflediği faaliyetler olarak okunmamalıdır.

Ayrıca Türkiye–Azerbaycan ilişkilerinin bozulması İran için her bakımdan kazanç anlamına gelmez. Uzun süreli istikrarsızlık, sınır güvenliği sorunları, ticaretin aksaması ve bölgesel çatışmanın büyümesi Tahran'ın çıkarlarına da zarar verebilir.

Carnegie Endowment for International Peace'in Mart 2026 tarihli değerlendirmesi, Nahcivan’daki insansız hava aracı saldırısı sonrasında İran tarafındaki bazı açıklamaların olayın İsrail tarafından bölgesel ülkeleri çatışmaya çekmek amacıyla gerçekleştirilmiş olabileceğini öne sürdüğünü aktarıyor. Bu, tarafların birbirlerinin niyetlerine ilişkin farklı değerlendirmelerinin ne kadar dikkatli incelenmesi gerektiğini gösteren bir örnektir; söz konusu iddia tek başına doğrulanmış bir planın kanıtı değildir. (devam edecek…)

Nesim Yalvarıcı

 

 

 

 

YORUMLAR

Ad

Makale,131,Şiir,12,
ltr
item
Nesim Yalvarıcı Blog: İRAN’IN TÜRKİYE - AZERBAYCAN ARASINDAKİ DİPLOMATİK KRİZDE ROLÜ VAR MIDIR?(2)
İRAN’IN TÜRKİYE - AZERBAYCAN ARASINDAKİ DİPLOMATİK KRİZDE ROLÜ VAR MIDIR?(2)
Nesim Yalvarıcı Blog
https://www.nesimyalvarici.com/2026/10/iranin-turkiye-azerbaycan-arasindaki_02085307633.html
https://www.nesimyalvarici.com/
https://www.nesimyalvarici.com/
https://www.nesimyalvarici.com/2026/10/iranin-turkiye-azerbaycan-arasindaki_02085307633.html
true
4680738629484459283
UTF-8
Tüm Yazılar Görüntülendi Hiç yazı bulunamadı TÜMÜNÜ GÖSTER Devamını oku Cevapla Cevabı iptal et Sil Yazar: Anasayfa SAYFALAR GÖNDERİLER Hepsini gör SİZİN İÇİN TAVSİYE EDİLEN ETİKET ARŞİV SEARCH TÜM GÖNDERİLER İsteğinizle eşleşen bir yayın bulunamadı Anasayfaya Dön Pazar Pazartesi Salı Çarşamba Perşembe Cuma Cumartesi Paz Pzt Sal Çar Per Cum Cmt Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık Oca Şub Mar Nis Mayıs Haz Tem Ağu Eyl Eki Kas Ara şimdi 1 dakika önce $$1$$ minutes ago 1 saat önce $$1$$ hours ago Dün $$1$$ days ago $$1$$ weeks ago 5 haftadan daha önce Takipçiler Takip et BU PREMIUM İÇERİK KİLİTLENDİ ADIM 1: Bir sosyal ağda paylaşın 2. ADIM: Sosyal ağınızdaki bağlantıyı tıklayın Tüm Kodu Kopyala Tüm Kodu Seç Tüm kodlar panonuza kopyalandı Kodlar / metinler kopyalanamıyor, lütfen kopyalamak için [CTRL] + [C] (veya Mac ile CMD + C) tuşlarına basın İçerik Tablosu