ÇEYREK ASIRLIK AKP İKTİDARINDA TÜRKİYE NE KAYBETTİ?(3) AHLAK VE KAMU YÖNETİMİ Bir devletin ekonomik gücü ile ahlaki kapasitesi arasınd...
ÇEYREK
ASIRLIK AKP İKTİDARINDA TÜRKİYE NE KAYBETTİ?(3)
AHLAK VE
KAMU YÖNETİMİ
Bir devletin ekonomik gücü ile ahlaki kapasitesi
arasında doğrudan ilişki vardır. Rüşvet, irtikap, zimmet, nepotizm,
kayırmacılık ve kamu kaynaklarının siyasi sadakat karşılığında dağıtıldığı
algısı güçlendiğinde yalnızca kamu bütçesi zarar görmez. Devlete duyulan
güven de zarar görür. Bu nedenle yolsuzlukla mücadele yalnızca adli bir mesele
değildir. Aynı zamanda: ekonomik kalkınma + sosyal adalet + devlet
meşruiyeti + milli birlik meselesidir.
Freedom House da Türkiye'de yolsuzlukla mücadele
mekanizmalarının etkisizliği ve siyasi etkiden bağımsız olmaması konusunda
ciddi sorunlara dikkat çekmektedir.
EĞİTİMDE
KAYIP: GELECEĞİN İNSAN KAYNAĞI
Türkiye'nin en ağır kayıplarından biri belki de eğitim
alanındadır. Çünkü ekonomik kriz düzeltilebilir. Bir merkez bankası politikası
değiştirilebilir. Bir hükümet değişebilir. Bir bütçe yeniden yapılabilir. Fakat
bir kuşağın kaybedilen eğitim yılları kolayca geri getirilemez.
Eğitim sisteminin sık sık değişmesi; öğretmenlerin
motivasyonunu, öğrencilerin gelecek planlarını, üniversiteye hazırlık
sistemini, mesleki eğitimi, bilimsel araştırmayı olumsuz etkileyebilir. Uzun
vadede bunun sonucu nitelikli insan gücü kaybıdır. Nitelikli gençlerin
yurtdışına yönelmesi de bu kaybın başka bir boyutudur.
MİLLİ
BÜTÜNLÜKTE AŞINMA
Türkiye'nin en önemli stratejik varlığı yalnızca
toprakları değildir. Milli kimlik ve ortak vatandaşlık bilinci de
stratejik varlıktır. Türk, Kürt, Alevi, Sünni, muhafazakâr, seküler,
milliyetçi, sosyal demokrat veya farklı kimliklere sahip vatandaşların ortak
paydası: Türkiye Cumhuriyeti vatandaşlığıdır. Siyaset bu farklılıkları
sürekli seçim malzemesine dönüştürdüğünde toplumun ortak zemini zayıflayabilir.
Devletin görevi kimlikleri birbirine karşı kullanmak değil, hukuk önünde
eşit vatandaşlık temelinde birleştirmektir.
YEREL
YÖNETİMLER: SEÇMEN İRADESİ VE KAYYUM SORUNU
Yerel yönetimler konusunda Türkiye'deki tartışmanın
merkezinde iki farklı ilke bulunmaktadır: terörle mücadele ve kamu güvenliği
ile seçilmiş belediye başkanlarının demokratik meşruiyeti. Özellikle
Kürt siyasi hareketinin etkili olduğu belediyelerde kayyum uygulamaları uzun
süredir tartışılmaktadır.
Bunun yanında 2024 yerel seçimleri sonrasında CHP'li
belediyelere yönelik operasyonlar ve İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanı Ekrem
İmamoğlu'nun tutuklanması da Türkiye'de yerel demokratik temsil tartışmasını
uluslararası gündeme taşımıştır. Human Rights Watch, 2025'te muhalefet belediye
başkanlarına yönelik soruşturmaların siyasi çoğulculuk açısından ciddi kaygılar
yarattığını belirtmektedir.
Buradaki temel demokratik ilke şudur: Seçimle gelen
yönetici suç işlediyse bağımsız mahkeme tarafından yargılanmalıdır; fakat
seçmenin siyasi iradesinin idari yollarla sürekli olarak etkisizleştirilmesi
demokratik meşruiyeti aşındırır.
Bu nedenle Türkiye'nin geleceğinde kayyum
sisteminin açık, dar ve yargısal denetime tabi istisnai bir mekanizma
haline getirilmesi önemlidir.
DÜŞÜNCE VE
İFADE ÖZGÜRLÜĞÜ
Devletin en büyük gücü, kendisini eleştiren
vatandaşından korkmamasıdır. Eleştiren gazeteci, eleştiren akademisyen, eleştiren
yazar, eleştiren siyasetçi devletin düşmanı değildir. Türkiye'de ifade
özgürlüğü konusunda son yıllarda ciddi uluslararası eleştiriler bulunmaktadır.
Human Rights Watch, gazeteciler, sosyal medya kullanıcıları ve siyasi
eleştiriler nedeniyle soruşturma ve kovuşturmaların sürdüğünü; Freedom House
ise Türkiye'yi internet özgürlüğü bakımından “Not Free” kategorisinde
değerlendirdiğini bildirmektedir.
Bir ülkede insanlar düşüncelerini açıklamaktan
korkmaya başladığında iki şey ortaya çıkar: Kamusal tartışma ölür. Devlet
doğru bilgiyi alamaz. Çünkü yöneticilere yalnızca iyi haber ulaşmaya
başladığında devletin karar mekanizması gerçeklikten kopar.
ULUSLARARASI
PRESTİJ KAYBI
Türkiye'nin uluslararası prestiji yalnızca askeri
gücüyle belirlenmez. Bir ülkenin itibarı; ekonomi -hukuk –demokrasi- insan
hakları –diplomasi- savunma gücü -kültürel etki- güvenilirlik bileşkesidir.
AİHM kararlarının uygulanması konusundaki sorunlar,
Türkiye'nin Avrupa hukuk sistemiyle ilişkilerinde ciddi tartışmalar
yaratmıştır. 2025 tarihli bir insan hakları kuruluşları ortak
değerlendirmesinde Türkiye'nin çok sayıda AİHM kararını uygulamaması ve hukuk
devleti standartlarındaki gerileme eleştirilmiştir. Dolayısıyla uluslararası prestij yalnızca
Cumhurbaşkanının başka devlet liderleriyle görüşmesiyle ölçülemez.
Asıl prestij: “Türkiye verdiği sözü tutar, hukukunu
uygular, vatandaşının hakkını korur ve kurumları kişilere göre değişmez.” algısının
oluşmasıdır.
AZERBAYCAN
VE PAKİSTAN: DİPLOMATİK RİSKLER
Azerbaycan ve Pakistan konusunda daha dikkatli bir
ifade kullanmak gerekir. Bu iki ülkenin Türkiye ile ilişkileri tarihsel olarak
güçlüdür ve Türkiye'nin Bakü ve İslamabad'la stratejik ilişkileri
bulunmaktadır. Dolayısıyla “can dostlarımızı kaybettik” şeklindeki kesin
ifade, mevcut ilişkilerin tamamını yansıtmayabilir.
Ancak Türkiye'nin dış politikasında dönemsel
diplomatik gerilimler veya güven kaybı yaşanıp yaşanmadığı ayrı bir sorudur.
Burada asıl mesele: Türkiye'nin dost ülkelerle
ilişkilerinde öngörülebilir, kurumsal ve uzun vadeli bir diplomasi oluşturup
oluşturamadığıdır.
Devletlerarası ilişkiler kişisel dostluklarla değil; kurumlar,çıkarlar,
karşılıklı güven, uzun vadeli strateji üzerinden sürdürülebilir.
BÜTÜN
KAYIPLARIN ORTAK NOKTASI: GÜVEN
Bütün bu başlıkları bir araya getirdiğimizde ortaya
tek bir kavram çıkmaktadır: GÜVEN KAYBI; Ekonomide: Paraya güven
azalır. Hukukta: Adalete güven azalır. Siyasette: Seçim sonucunun
yönetime yansıyacağına güven azalır. Eğitimde: Geleceğe güven azalır. Dış
politikada: Türkiye'nin öngörülebilirliğine güven tartışılır. Devlette: Kurumların
tarafsızlığına güven azalır. Toplumda: Birbirimize güven azalır. İşte
asıl tehlike budur.(DEVAM EDECEK…)
NESİM YALVARICI
YORUMLAR