ÇEYREK ASIRLIK AKP İKTİDARINDA TÜRKİYE NE KAYBETTİ?(1) Devlet, Millet, Ahlak, Ekonomi, Hukuk ve Uluslararası İtibar Üzerinden Bir Kayıpl...
ÇEYREK
ASIRLIK AKP İKTİDARINDA TÜRKİYE NE KAYBETTİ?(1)
Devlet, Millet, Ahlak, Ekonomi,
Hukuk ve Uluslararası İtibar Üzerinden Bir Kayıplar Analizi
2002'den bu yana Türkiye siyasetinin merkezinde
bulunan Adalet ve Kalkınma Partisi (AKP), iktidarının ilk dönemlerinde ekonomik
istikrar, demokratikleşme, vesayetle mücadele, Avrupa Birliği'ne üyelik ve
muhafazakâr toplum kesimlerinin siyasal temsilini güçlendirme iddialarıyla
geniş bir toplumsal destek oluşturmuştur. Ancak yaklaşık çeyrek asırlık
iktidarın değerlendirilmesi yalnızca seçim başarıları veya iktidarın kendi
icraat söylemi üzerinden yapılamaz.
Asıl soru şudur: Türkiye bu dönemde ne kazandı ve
ne kaybetti?
Bu sorunun cevabı yalnızca büyüme, enflasyon veya kişi
başına gelir üzerinden aranamaz. Çünkü devletler yalnızca ekonomik kuruluşlar
değildir. Devlet; hukuk, adalet, ahlak, güvenlik, eğitim, kurumlar,
diplomasi, milli bütünlük, toplumsal güven ve uluslararası itibarın birlikte
oluşturduğu bir bütündür.
Bu açıdan bakıldığında Türkiye'nin son çeyrek asrında
ortaya çıkan temel problem, yalnızca bir iktidarın başarısızlıkları değildir.
Daha derin mesele, siyasi iktidar ile devlet kurumlarının birbirinden
ayrılması gereken sınırların aşınmasıdır.
İNANÇ
ÜZERİNDEN SİYASETİN DOĞURDUĞU AHLAKİ ÇELİŞKİ
AKP'nin en güçlü siyasal dayanaklarından biri
muhafazakâr ve dindar toplum kesimlerinin temsil edilmesi olmuştur. Bu nedenle
iktidarın değerlendirilmesinde ekonomik veya siyasi performans kadar ahlaki
tutarlılık da önem taşımaktadır.
Çünkü siyaset dini değerleri referans alıyorsa,
vatandaşın doğal olarak şu soruyu sorma hakkı vardır: İktidarın ekonomik ve
siyasi uygulamaları savunduğu ahlaki ilkelerle ne kadar uyumludur?
Faiz konusunda yıllarca güçlü söylemler
geliştirilmesine rağmen Türkiye ekonomisinin uzun dönemli finansman yapısı faiz
mekanizmasından kopmamıştır. Aynı şekilde toplumda zina, aile yapısı, tüketim
ahlakı, israf, kul hakkı, adalet ve yolsuzluk gibi konularda yüksek ahlaki
standartlar savunulurken kamu yönetiminde şeffaflık, hesap verebilirlik ve
kamu kaynaklarının adil kullanımı tartışmaları devam etmiştir.
Buradaki temel mesele belirli bir dini hükmün siyasi
tartışmaya taşınması değil, ahlaki ilkelerin iktidarın bütün uygulamalarında
aynı ölçüyle uygulanıp uygulanmadığıdır.
Dindar kimlik üzerinden siyaset yapan bir iktidarın en
büyük sınavı şudur: Dini değerleri seçim dönemlerinde söylem olarak
kullanmak mı, yoksa devlet yönetiminde adalet, emanete riayet, kul hakkı,
israfla mücadele ve liyakat ilkelerine dönüştürmek mi? Dolayısıyla sorun
yalnızca faiz değildir. Daha geniş anlamıyla ahlaki tutarlılık kaybıdır.
DEVLETİN
OMURGASI: KURUMLARIN AŞINMASI
Modern devletin gücü yalnızca
Cumhurbaşkanlığı makamından veya hükümetten gelmez. Devletin gerçek gücü; ordu, yargı, bürokrasi, üniversite,
diplomasi, mali kurumlar, eğitim sistemi, yerel yönetimler, hukuk düzeni gibi
kurumların birbirini dengelemesinden doğar.
Son yıllarda Türkiye hakkında uluslararası
kuruluşların en yoğun eleştirilerinden biri, özellikle yargı bağımsızlığı,
kuvvetler ayrılığı, ifade özgürlüğü ve siyasi rekabet alanlarındaki
gerilemedir.
Freedom House, Türkiye'de yürütmenin devlet kurumları
üzerindeki etkisinin arttığını, yargı bağımsızlığının ciddi biçimde
zedelendiğini ve siyasi muhalefetin çeşitli hukuki ve idari araçlarla baskı
altında kaldığını değerlendirmektedir.
Human Rights Watch da 2025 gelişmelerini
değerlendirirken siyasi muhalefete yönelik davalar, belediye başkanlarının
görevden alınması, ifade özgürlüğü ve AİHM kararlarına uyum sorunlarına dikkat
çekmektedir.
Buradaki tehlike şudur: Hükümet değişebilir; fakat
devlet kurumları kalmalıdır. Eğer devlet kurumları hükümetlerden bağımsız
hareket edemez hale gelirse, iktidar değiştiğinde yalnızca hükümet değil, devlet
yönetiminin tamamı yeniden inşa edilmek zorunda kalabilir. Bu da devlet kapasitesinin
zayıflamasına yol açar.(DEVAM EDECEK…)
NESİM YALVARICI
YORUMLAR