TÜRKİYE’DE SOSYAL VE EKONOMİK İSTİKRARSIZLIĞIN TEMEL NEDENLERİ (SORUNUN MERKEZİNDE YÖNETİŞİM-KAYNAK- ÜRETİM İLİŞKİSİ VARDIR ) (5) Devl...
TÜRKİYE’DE SOSYAL VE EKONOMİK
İSTİKRARSIZLIĞIN TEMEL NEDENLERİ
(SORUNUN
MERKEZİNDE YÖNETİŞİM-KAYNAK- ÜRETİM İLİŞKİSİ VARDIR) (5)
Devletin ekonomik hayattaki ağırlığının azaltılması
değil, kamu kaynağının tüketimden üretkenliğe, kısa vadeli politik
kazançlardan uzun vadeli toplumsal faydaya yönlendirilmesi esas
alınmalıdır.
Böyle bir dönüşüm gerçekleştirilmeden yalnızca faiz
oranlarını değiştirmek, yalnızca vergileri artırmak veya yalnızca bütçe açığını
azaltmaya çalışmak kalıcı istikrar sağlamayacaktır.
Türkiye'nin asıl ihtiyacı bir “kamu maliyesi
reformu”ndan daha geniş olan bir “devlet kapasitesi ve kaynak tahsisi
reformudur.”
İsterseniz bunu bir sonraki aşamada “Türkiye’de
kamu kaynaklarının israf edildiği alanlar ve çözüm önerileri” ya da “Yeni
bir kamu maliyesi ve iyi yönetişim modeli” şeklinde daha somut bir politika
raporuna dönüştürebilirim.
Dönüştür
Türkiye’de kamu kaynaklarının israf edildiği alanlar ve çözüm önerileri
şeklinde bir politika raporu
Elbette. Önceki değerlendirmeyi daha somut,
uygulanabilir ve ölçülebilir bir politika raporuna dönüştürdüm. Burada
önemli bir ayrım yapıyorum: Her yüksek kamu harcamasını “israf” olarak
nitelendirmek doğru değildir. İsraf; aynı kamu hizmetinin daha düşük
maliyetle üretilebileceği, beklenen faydanın gerçekleşmediği, gereksiz
tekrarların bulunduğu veya kaynak tahsisinin şeffaf ve performans esaslı
olmadığı durumları ifade etmelidir.
2026 merkezi yönetim bütçesinde toplam gider 18,98
trilyon TL; bunun 4,91 trilyon TL'si personel, 6,87 trilyon TL'si cari
transfer, 1,31 trilyon TL'si sermaye gideri ve 2,74 trilyon TL'si faiz gideri
olarak öngörülüyor. Bu tablo, “kamu harcamaları ne kadar?” sorusundan ziyade “bu
harcamaların ne kadarı gelecekte ekonomik ve sosyal kapasite oluşturuyor?”
sorusunu önemli hale getiriyor. NESİM YALVARICI
KAYNAKÇA
Acemoglu, D., & Robinson, J. A. (2012). Why nations fail: The
origins of power, prosperity, and poverty. Crown Business.
Alesina, A., & Perotti, R. (1995). Fiscal expansions and adjustments in
OECD countries. Economic Policy, 10(21), 205–248.
Alesina, A., Ardagna, S., Perotti, R., & Schiantarelli, F. (2002).
Fiscal policy, profits, and investment. American Economic Review, 92(3),
571–589.
Begg, I., & Mushövel, F. (2016). The economic impact of investment in
public infrastructure. European Parliament Research Service.
Besley, T., & Persson, T. (2011). Pillars of prosperity: The
political economics of development clusters. Princeton University Press.
Buğra, A., & Savaşkan, O. (2014). New capitalism in Turkey: The
relationship between politics, religion and business. Edward Elgar
Publishing.
Çelik, S. (2015). Türkiye’de kamu harcamalarının ekonomik büyüme üzerindeki
etkileri. Maliye Dergisi.
Dünya Bankası. (2022). Türkiye ekonomik izleme raporu. World Bank.
Dünya Bankası. (2024). Türkiye: Ekonomik görünüm ve kalkınma değerlendirmeleri.
World Bank.
European Commission. (2024). Türkiye 2024 report. European
Commission.
European Commission. (2025). Türkiye economic reform programme
assessment. European Commission.
Fukuyama, F. (2013). What is governance? Governance, 26(3),
347–368. https://doi.org/10.1111/gove.12035
Hazine ve Maliye Bakanlığı. (2025). 2026 yılı merkezi yönetim bütçe
kanunu teklifi ve bağlı cetveller. Ankara: T.C. Hazine ve Maliye
Bakanlığı.
Hazine ve Maliye Bakanlığı. (2025). 2026 yılı bütçe gerekçesi.
Ankara: T.C. Hazine ve Maliye Bakanlığı.
International Monetary Fund. (2024). Türkiye: 2024 Article IV
consultation—Press release; staff report. IMF.
International Monetary Fund. (2025). World economic outlook.
International Monetary Fund.
International Monetary Fund. (2025). Fiscal monitor. International
Monetary Fund.
Kaufmann, D., Kraay, A., & Mastruzzi, M. (2010). The worldwide
governance indicators: Methodology and analytical issues. World Bank Policy
Research Working Paper, No. 5430.
Keynes, J. M. (1936). The general theory of employment, interest and
money. Macmillan.
Krugman, P., Wells, R., & Graddy, K. (2015). Essentials of economics.
Worth Publishers.
Mauro, P. (1995). Corruption and growth. The Quarterly Journal of
Economics, 110(3), 681–712. https://doi.org/10.2307/2946696
North, D. C. (1990). Institutions, institutional change and economic
performance. Cambridge University Press.
OECD. (2019). OECD economic surveys: Turkey 2019. OECD Publishing.
OECD. (2023). OECD economic surveys: Türkiye 2023. OECD Publishing.
https://doi.org/10.1787/864c76a4-en
OECD. (2024). OECD economic outlook, volume 2024 issue 2. OECD
Publishing.
OECD. (2025). OECD economic surveys: Türkiye. OECD Publishing.
Özbudun, E. (2015). The constitutional system of Turkey: 1876 to the
present. Palgrave Macmillan.
Rodrik, D. (2007). One economics, many recipes: Globalization,
institutions, and economic growth. Princeton University Press.
Rodrik, D. (2011). The globalization paradox: Democracy and the future
of the world economy. W. W. Norton.
Stiglitz, J. E. (2000). Economics of the public sector (3rd ed.).
W. W. Norton.
Stiglitz, J. E. (2012). The price of inequality. W. W. Norton.
T.C. Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı. (2024). On İkinci
Kalkınma Planı (2024–2028). Ankara.
T.C. Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı. (2025). 2026 yılı
Cumhurbaşkanlığı yıllık programı. Ankara.
T.C. Hazine ve Maliye Bakanlığı. (2024). Kamu maliyesi istatistikleri.
Ankara.
T.C. Hazine ve Maliye Bakanlığı. (2025). Genel yönetim bütçe
istatistikleri. Ankara.
T.C. Merkez Bankası. (2024). Enflasyon raporu 2024. Ankara: Türkiye
Cumhuriyet Merkez Bankası.
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası. (2025). Enflasyon raporu 2025.
Ankara.
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası. (2025). Para politikası ve enflasyon
görünümü. Ankara.
Türkiye İstatistik Kurumu. (2024). Gelir dağılımı istatistikleri. Ankara:
TÜİK.
Türkiye İstatistik Kurumu. (2024). Gayrisafi yurt içi hasıla
istatistikleri. Ankara: TÜİK.
Türkiye İstatistik Kurumu. (2025). Tüketici fiyat endeksi. Ankara:
TÜİK.
Türkiye İstatistik Kurumu. (2025). Dış ticaret istatistikleri.
Ankara: TÜİK.
Williamson, O. E. (1985). The economic institutions of capitalism.
Free Press.
World Bank. (1992). Governance and development. World Bank.
YORUMLAR