KÜRTLERİN ETNİK KÖKENİ ÜZERİNE TARİHSELVE BİLİMSEL YAKLAŞIMLAR (2)

  KÜRTLERİN ETNİK KÖKENİ ÜZERİNE TARİHSELVE BİLİMSEL YAKLAŞIMLAR (2) 3. Guti/Gūtū Tezi Eski Britannica'nın Kürt etnogenezi(halkın ol...

 

KÜRTLERİN ETNİK KÖKENİ ÜZERİNE TARİHSELVE BİLİMSEL YAKLAŞIMLAR (2)

3. Guti/Gūtū Tezi

Eski Britannica'nın Kürt etnogenezi(halkın oluşumu) açısından en dikkat çekici yaklaşımı Gutiler ile Kürtler arasında bağlantı kurmasıdır.

Britannica, Gutileri Zagros çevresinde yaşayan güçlü bir topluluk olarak değerlendirmiş ve bunların daha sonra Medlerle birleştiğini ileri sürmüştür. Ancak burada önemli bir metodolojik sorun bulunmaktadır. Gutilerin modern Kürtlerin doğrudan ataları olduğunu kanıtlayan kesintisiz tarihsel belge bulunmamaktadır. Dolayısıyla: Guti - Kürt şeklinde doğrusal bir soy çizgisi kurmak mümkün değildir.Buna karşılık: Guti, diğer Zagros toplulukları + İranî dil taşıyan gruplar, tarihsel göçler, bölgesel karışımlar, modern Kürt etnogenezi (halkın oluşumu)şeklindeki çok katmanlı model tarihsel gerçekliğe daha uygundur.

4. Karduklar ve Cyrtii Meselesi

Kürtlerin antik çağdaki kökenleri tartışılırken Karduklar ve Cyrtii de sık sık gündeme getirilir.

Ksenofon'un Anabasis eserindeki Kardukh/Karduk toplulukları, Strabon'un Gordyaei'si ve bazı Ermeni kaynaklarındaki Cordins gibi adlandırmalar modern Kürtlerle ilişkilendirilmiştir.

TDV İslâm Ansiklopedisi de Karduklar, Cyrtii ve Medler ile Kürtler arasında bağlantı kuran araştırmacıların bulunduğunu, ancak bunların farklı derecelerde hipotez niteliği taşıdığını belirtmektedir.Burada bilimsel açıdan en ihtiyatlı sonuç şudur:

Kardukların modern Kürtlerin tarihsel oluşumunda rol oynayan eski Zagros nüfuslarından biri olması mümkündür; ancak Karduk = Kürt şeklinde doğrudan bir özdeşlik kurulması mevcut kanıtların ötesine geçmektedir.

5. Medler ve Kürtler

Kürtlerin Medlerin doğrudan devamı olduğu görüşü özellikle Kürt tarih yazımında önemli bir yere sahiptir. Bunun temel nedeni coğrafi yakınlık ve dilsel ilişkidir.

TDV, Kürtçenin eski dönemdeki kökeninin Medce ile ilişkilendirildiğini belirtmekte, ancak önemli bir metodolojik uyarı yapmaktadır:

Medceye ait yeterli özgün metin bulunmadığı için Kürtçe ile Medce arasındaki ilişkiyi doğrudan belgelemek güçtür.  Bu çok önemli bir bilimsel ayrımdır. Dolayısıyla: Kürtçe İranîdir. Önermesi güçlüdür. Ancak: Kürtçe doğrudan Medceden türemiştir. Önermesi daha ihtiyatlı ele alınmalıdır. Ve: Modern Kürtler doğrudan Medlerin torunlarıdır. Önermesi ise bundan daha ileri bir tarihsel iddiadır.

6.Minorsky'nin Yaklaşımı

Vladimir Minorsky, Kürt tarihi konusunda XX. yüzyılın en önemli araştırmacılarından biridir.

Minorsky'nin 1911–1914 arasında İran'da bulunması ve Osmanlı-İran sınır bölgesindeki çalışmaları, Kürtler ve Kürt coğrafyası hakkında doğrudan bilgi edinmesini sağlamıştır. Encyclopaedia Iranica, bu dönemin onun Kürt dili ve toplumu üzerine çalışmalarında belirleyici olduğunu belirtmektedir.

Minorsky'nin önemi, Kürtleri tek bir antik kavmin basit devamı olarak görmekten ziyade tarihî, coğrafi, dilsel ve aşiretsel unsurları birlikte değerlendirmesinde yatmaktadır. Onun yaklaşımı açısından önemli bir sonuç şudur: Kürt etnogenezi tek bir tarihsel anda ortaya çıkmış homojen bir olay değil, uzun bir bölgesel oluşum sürecidir. Minorsky'nin çalışmalarının sonraki araştırmalara etkisi son derece büyüktür. Bununla birlikte Minorsky'yi: “Kürtlerin Turani olduğunu savunan Rus tarihçi” olarak tanımlamak doğru değildir. Minorsky'nin esas katkısı Kürt tarihinin bilimsel İranoloji ve Şarkiyat çalışmaları içerisinde sistematik biçimde incelenmesidir.

7. Nikitin'in Yaklaşımı

Basile Nikitin de Kürt tarihi açısından klasikleşmiş araştırmacılardan biridir. Les Kurdes: Étude sociologique et historique adlı çalışması Kürt toplumunu: aşiret, aile, din, toplumsal yapı, gelenek, edebiyat, yaşam biçimi gibi çok sayıda unsur üzerinden değerlendirmiştir. Encyclopaedia Iranica, Nikitin'in eserini Kürt sosyal ve kültürel gelişiminin anlaşılması açısından temel çalışmalardan biri olarak değerlendirmektedir. Nikitin'in yaklaşımının önemi burada ortaya çıkmaktadır: Kürt kimliği yalnızca antik bir etnik kalıntı değildir; tarih boyunca sosyal ve siyasi süreçlerle biçimlenmiş bir toplumsal yapıdır. Bu nedenle modern Kürt kimliğinin: yalnızca Gutiler, veya yalnızca Medler, veya yalnızca Karduklar üzerinden açıklanması yetersizdir.

8. Rus ve Sovyet Şarkiyatçılığı

Kürt araştırmalarında Rusya ve daha sonra Sovyetler Birliği'nin önemli bir yeri bulunmaktadır. Encyclopaedia Iranica, Kürt çalışmalarının Sovyetler Birliği'nde İranoloji içerisinde bağımsız bir disiplin haline geldiğini ve Leningrad, Moskova ve Erivan merkezlerinde güçlü bir Kürdoloji geleneğinin oluştuğunu belirtmektedir. Hatta bir dönem Sovyetler Birliği'nin dünyadaki en güçlü Kürdoloji merkezine sahip olduğu ifade edilmektedir. Bu durum önemli bir tarihsel gerçeği gösterir: Kürtlerin tarihi ve dili yalnızca Batılı İngiliz veya Fransız araştırmacılar tarafından incelenmemiştir. Rus ve Sovyet akademik geleneği de Kürdoloji alanında çok güçlü bir literatür oluşturmuştur. Ancak Sovyet Kürdolojisinin de bütünüyle siyasetten bağımsız olduğu varsayılamaz. Sovyetler Birliği'nin ulusal azınlıklar politikası, etnik grupların sınıflandırılması ve dil politikaları, akademik çalışmaların üretildiği siyasi çevrenin bir parçasıydı. Bu nedenle Rus/Sovyet kaynaklarının da diğer bütün kaynaklar gibi: kaynak, yöntem, dönem, siyasi bağlam dörtlüsü içerisinde değerlendirilmesi gerekir. (devam edecek…)

Nesim yalvarıcı