TÜRKİYE’DE KÜRESEL EMPERYALİZMİN İKTİDAR VE MUHALEFET ÜZERİNDEKİ ETKİSİ (2)

  TÜRKİYE’DE KÜRESEL EMPERYALİZMİN İKTİDAR VE MUHALEFET ÜZERİNDEKİ ETKİSİ (2) Ekonomik Bağımlılık: Siyasal Bağımlılığın Temel Zemini Eko...

 

TÜRKİYE’DE KÜRESEL EMPERYALİZMİN İKTİDAR VE MUHALEFET ÜZERİNDEKİ ETKİSİ (2)

Ekonomik Bağımlılık: Siyasal Bağımlılığın Temel Zemini

Ekonomi bağımsız değilse siyasi bağımsızlığın uygulanması da zorlaşır. Türkiye'nin 1980 sonrasında küresel ekonomiyle bütünleşme süreci; ihracata dayalı büyüme, finansal serbestleşme, sermaye hareketlerinin serbestleşmesi ve özelleştirme gibi politikalarla ilerlemiştir. IMF ve Dünya Bankası gibi uluslararası kuruluşların bu süreçte önemli rol oynadığı akademik literatürde ayrıntılı biçimde incelenmiştir.

Burada temel sorun küresel ekonomiyle ilişki kurmak değildir.Hiçbir büyük ekonomi tamamen kapalı yaşayamaz. Sorun: Küresel sisteme hangi koşullarla bağlanıldığıdır. Eğer ülke; yüksek dış borca, yüksek enerji ithalatına, dış teknolojiye, kısa vadeli sermaye girişlerine, ithalata dayalı üretime fazla bağımlı hale gelirse, hükümetlerin stratejik karar alanı daralabilir. Bu nedenle ekonomik bağımsızlık, siyasal bağımsızlığın önemli bir altyapısıdır.

İktidarın Yönlendirilmesi: Bağımlı İktidardan Daha Karmaşık Bir Mekanizma; Türkiye'deki bütün hükümetlerin dış güçler tarafından kurulduğunu veya yönetildiğini iddia etmek analitik açıdan doğru değildir. İktidarların kendi toplumsal tabanları, ekonomik çıkarları, ideolojik hedefleri ve devlet politikaları vardır. Ancak hükümetlerin hareket alanı; iç siyasi dengeler, ekonomik zorunluluklar, güvenlik ihtiyaçları, uluslararası sistem tarafından birlikte belirlenebilir. Bu nedenle daha doğru kavram * “yapısal yönlendirme” dir.

Bir hükümet; dış yatırım çekmek, finansal istikrar sağlamak,güvenlik desteği almak, ihracat pazarlarını korumak,enerji kaynaklarına ulaşmak için uluslararası aktörlerle uzlaşmak zorunda kalabilir. Bu durumda dış aktörün etkisi, “şunu yap” biçimindeki doğrudan emirden ziyade: “Bu politikayı uygularsan maliyetin yükselir; şu politikayı uygularsan sistem içinde daha fazla destek bulursun.” şeklinde ortaya çıkabilir. Bu, modern güç siyasetinin daha sofistike biçimidir.

Muhalefetin Yapılandırılması Meselesi

Kullanılan “muhalefetin yapılandırılması” kavramı özellikle dikkatle ele alınmalıdır.

Muhalefetin tamamının dış güçler tarafından oluşturulduğunu gösteren genel ve kesin bir kanıt bulunmadıkça böyle bir hüküm verilemez. Fakat bundan daha incelikli bir mekanizma vardır: Muhalefetin de iktidar gibi aynı sistemin ekonomik ve siyasal sınırları içerisinde hareket etmeye başlaması. Bir muhalefet partisi iktidarı değiştirmek isteyebilir fakat ekonomik modelin temelini, dış finans ilişkilerini, güvenlik ittifaklarını, uluslararası sermayeyle ilişkileri, dış politika paradigmasını büyük ölçüde değiştirmeyi düşünmüyorsa, iktidar değişse bile sistemin temel yönelimi değişmeyebilir. Bu durum “muhalefetin dış güçler tarafından yönetildiğini” değil, siyasal rekabetin belirli bir yapısal çerçeve içerisinde gerçekleştiğini gösterir. Dolayısıyla bazen: iktidar değişir → söylem değişir → aktörler değişir → fakat temel ekonomik ve jeopolitik bağımlılıklar devam eder. Bu, siyasal sistem açısından çok daha önemli bir olgudur.

İktidar ile Muhalefet Arasındaki Görünmeyen Ortak Zemin; Türkiye'deki siyasal mücadele çoğu zaman son derece serttir. Ancak sert siyasi çatışmanın altında ortak kabuller bulunabilir.

Örneğin farklı partiler; devletin ekonomik rolü, küresel sermaye, Avrupa ile ilişkiler, ABD ile ilişkiler, NATO, enerji güvenliği, dış ticaret konularında farklı söylemler geliştirebilir. Fakat sistemin temel parametreleri üzerinde birbirine oldukça yakın noktaya gelebilirler. Burada siyasal sistemin ilginç bir özelliği ortaya çıkar: Toplum iktidar ile muhalefet arasında büyük bir mücadele olduğunu düşünürken, politika seçeneklerinin temel sınırları büyük ölçüde aynı kalabilir. Bu durum siyaset bilimi açısından “hegemonik çerçevenin” gücüyle açıklanabilir

“Hegemonya” Mekanizması; Burada Antonio Gramsci'nin hegemonya kavramı açıklayıcıdır. Hegemonya yalnızca zor kullanmak değildir. Bir düşüncenin toplum tarafından doğal ve kaçınılmaz kabul edilmesini sağlamaktır. Örneğin; “Başka ekonomik model mümkün değildir.” “Başka dış politika mümkün değildir.” “Bu güvenlik düzeninin dışında yaşanamaz.” “Bu ekonomik ilişkiyi bozarsak ekonomi çöker.” gibi düşünceler toplumda tartışılmaz gerçekler haline geldiğinde, dışarıdan herhangi bir kişinin emir vermesine gerek kalmaz. Sistem kendi kendisini yeniden üretmeye başlar. Bu nedenle modern hegemonya açısından en güçlü mekanizma: insanın kendisini sınırlamasıdır.

Türkiye'de NATO ve Güvenlik Paradigması; Türkiye'nin NATO üyeliği, ülkenin güvenlik mimarisini Batı ittifak sistemiyle bütünleştirmiştir. Bu süreç tarihsel olarak Sovyet tehdidiyle yakından bağlantılı olmakla birlikte, Türkiye'nin Batılılaşma ve Batı güvenlik sisteminin parçası olma tercihleriyle de ilişkilidir. Bunun sonucu olarak dış politika açısından önemli bir zihinsel çerçeve oluşmuştur: Türkiye'nin güvenliği = Batı güvenlik sistemiyle bütünleşme. Bu paradigma uzun yıllar boyunca devletin güvenlik bürokrasisinde, diplomatik kurumlarında ve siyasal düşüncesinde etkili olmuştur. Ancak burada önemli bir ayrım yapmak gerekir: NATO üyeliği tek başına “emperyalist kontrol” kanıtı değildir. NATO aynı zamanda Türkiye'nin kendi güvenlik çıkarları açısından kullandığı bir ittifaktır. Dolayısıyla ilişkiyi yalnızca “Türkiye kontrol ediliyor” şeklinde açıklamak eksik olur. Daha doğru analiz: Türkiye kendi güvenlik çıkarlarıyla ittifak sisteminin çıkarlarının kesiştiği ve çatıştığı alanlarda sürekli pazarlık yapan bir aktördür.

2000'li Yıllar: Küreselleşme ile Siyasal Dönüşümün Birleşmesi; 2000'li yıllarda Türkiye'deki siyasal dönüşüm, ekonomik küreselleşme ve Avrupa Birliği perspektifiyle birlikte ilerlemiştir. Bu dönemde reformlar, ekonomik büyüme, yabancı sermaye, AB üyeliği ve demokratikleşme söylemleri önemli hale gelmiştir. Daha sonraki yıllarda ise güvenlik merkezli ve daha milliyetçi bir siyasal yönelim güç kazanmıştır. Akademik literatürde AK Parti döneminin başlangıçta liberalizasyon, AB entegrasyonu ve ekonomik küreselleşmeyle ilişkili bir dönem olduğu; sonraki süreçte ise daha milliyetçi, güvenlikçi ve merkezileşmiş bir siyasal yapıya evrildiği değerlendirilmektedir. Bu değişim bize önemli bir şey göstermektedir: Küresel sistem tek bir ideolojiye bağlı değildir. Gerekirse liberal söylemle, gerekirse milliyetçi söylemle, gerekirse güvenlikçi söylemle birlikte çalışabilir. Asıl mesele söylemin adı değil, sistemin hangi ekonomik ve jeopolitik ilişkileri sürdürebildiğidir.

Muhalefetin Atomizasyonu; Türkiye'de muhalefetin parçalanması da bu çerçevede ayrıca incelenebilir.

Muhalefet; sosyal demokrat, milliyetçi, muhafazakâr, liberal, Kürt siyasi hareketi, sosyalist, merkez sağ gibi farklı siyasal alanlara bölünebilir. Bu çeşitlilik demokratik açıdan doğal olabilir. Ancak ortak bir ulusal kalkınma, ekonomik bağımsızlık ve stratejik devlet politikası oluşturulamadığında siyasal parçalanma sistemin devamlılığına hizmet edebilir.

Buradaki temel mesele şudur: Muhalefetin çokluğu ile stratejik alternatif üretme kapasitesi aynı şey değildir. Bir ülkede çok sayıda parti bulunabilir; fakat hepsi aynı temel ekonomik ve jeopolitik çerçeveyi kabul ediyorsa gerçek anlamda alternatif politika üretimi sınırlı kalabilir.( Devam edecek…)

Nesim Yalvarıcı