TÜRK SOLU SİYASETTE NEDEN BAŞARISIZDIR? (1)

  TÜRK SOLU SİYASETTE NEDEN BAŞARISIZDIR? (1) Türk solunun siyasette başarılı olmayışının nedenleri üzerinde; diyalektik, estetik, organiz...

 

TÜRK SOLU SİYASETTE NEDEN BAŞARISIZDIR? (1)

Türk solunun siyasette başarılı olmayışının nedenleri üzerinde; diyalektik, estetik, organizasyon, halkla iletişim ve toplumsal düşünce örüntüsü ele almadan gerekli olan durumu anlamak mümkün değildir.

Türk solunun siyasetteki başarısızlığını yalnızca “seçmen sağa eğilimlidir” veya “sol bölünmüştür” şeklinde açıklamak yetersiz kalır. Sorun; düşünce üretme biçimi, toplumla kurulan estetik ve duygusal ilişki, örgütlenme modeli, halkla iletişim tarzı ve toplumun tarihsel-kültürel düşünce örüntülerini okuyabilme kapasitesinin birlikte değerlendirilmesini gerektirir.

Diyalektik açıdan: Diyalektik düşüncenin temelinde karşıtlıkları birlikte görebilmek, değişimi takip etmek ve düşünceyi somut koşullardan hareketle yeniden kurmak vardır.

Türk solunun önemli sorunlarından biri, belirli dönemlerde hazır ideolojik kalıpları Türkiye toplumunun değişen gerçekliğinin önüne koymasıdır.

Türkiye toplumu; köylülükten kentliliğe, geleneksel aileden modern aileye, üretim toplumundan hizmet ve tüketim toplumuna, sınıfsal aidiyetlerden kimlik aidiyetlerine, yerel çevrelerden küresel iletişim ağlarına doğru büyük dönüşümler yaşamıştır. Ancak solun bazı kesimleri bu değişimi yeterince hızlı okuyamamıştır. Örneğin geçmişte işçi sınıfı–sermaye çelişkisi merkezî açıklama modeli iken günümüz Türkiye'sinde buna; merkez–çevre, eğitim, kültür, kimlik, laiklik, muhafazakârlık, kentleşme, bölgesel farklılık, gençlik, kadın, göç, teknoloji ve kuşak farklılıkları gibi yeni çelişkiler eklenmiştir.

Dolayısıyla sorun, solun sınıf analizinin yanlış olması değil; sınıf analizini toplumun bütün çelişkilerini açıklayan tek anahtar hâline getirmesidir. Diyalektik açıdan daha güçlü bir sol; “Toplum değişti; o hâlde bizim toplum okuma biçimimiz de değişmelidir.” diyebilmelidir. Türk solunun önemli bir kesiminde ise zaman zaman bunun tersi görülmüştür: “Bizim teorimiz doğru; toplum teorimize uymuyor.” Bu durum siyasal gerçeklik ile ideolojik söylem arasındaki mesafeyi büyütmüştür.

Estetik açıdan: Solun topluma kendisini nasıl gösterdiği; Siyaset yalnızca program ve ekonomi politikası değildir. Siyaset aynı zamanda estetiktir. Estetik burada yalnızca sanat anlamında değil; toplumun bir siyasal hareketi nasıl gördüğü, hissettiği ve hayal ettiği anlamındadır. Bir siyasi hareket; nasıl konuşuyor? Nasıl giyiniyor? Hangi sembolleri kullanıyor? Hangi müzikleri dinliyor? Hangi kahramanları öne çıkarıyor? Hangi tarih anlatısını kullanıyor? Halkın gündelik hayatına nasıl dokunuyor? Sorularıyla da değerlendirilir.

Türk sağının tarihsel başarısının önemli unsurlarından biri, kendisini çoğu zaman toplumun gelenek, aile, din, vatan, millet, bayrak ve tarih gibi güçlü sembolleriyle ilişkilendirebilmesidir.

Sol ise uzun dönemler boyunca bu sembollerin önemli bir bölümünü ya yeterince sahiplenememiş ya da bunları sağ siyasetin alanı olarak görmüştür. Böylece toplumun zihninde zaman zaman şu yanlış ikilik oluşmuştur: Sol - modernlik / şehir / entelektüellik Sağ - halk / gelenek / millet / inanç… Bu algı, solun geniş kitlelerle arasına psikolojik mesafe koymuştur. Oysa sosyal adalet, emek, dayanışma, özgürlük ve eşitlik gibi değerler Türkiye'nin millî ve kültürel kodlarıyla zorunlu olarak çatışmak zorunda değildir.

Tam tersine, sol bunları Anadolu'nun dayanışma kültürü, imece, adalet, kul hakkı, ahilik, vakıf geleneği ve sosyal dayanışma gibi tarihsel referanslarla ilişkilendirebilirdi. Bu nedenle Türk solunun estetik problemi şudur: Toplumun değerlerini dönüştürmeye çalışırken toplumun değer dünyasına yeterince nüfuz edememiştir.

Organizasyon açısından: Örgüt var, fakat toplumsal ağ zayıf; Solun siyasal başarısızlığının bir başka boyutu örgütlenmedir. Türkiye'de sol hareketlerin önemli bir bölümü tarih boyunca; parti merkezleri, sendikalar, öğrenci örgütleri, aydın çevreleri, meslek örgütleri üzerinden örgütlenmiştir. Bunlar önemlidir fakat geniş toplumun bütün dokusunu kapsamak için yeterli değildir.

Muhafazakâr ve sağ siyasal hareketlerin başarısında ise aile, mahalle, hemşehri ağı, dernek, vakıf, esnaf, cemaat, tarikat, spor kulübü ve yerel dayanışma ağları gibi yatay ilişkiler önemli rol oynayabilmiştir. Dolayısıyla mesele yalnızca: “Kaç parti üyen var?”değildir. Asıl mesele: “Toplumun kaç farklı hücresinde varsın?” sorusudur. Başarılı siyasal örgütlenme, seçimden seçime çalışan bir makine değil, gündelik hayatın içinde yaşayan bir toplumsal organizmadır.

Solun önemli bir eksikliği, kimi dönemlerde seçim dönemlerinde görünürleşen fakat seçim dışında toplumun gündelik sorunlarına yeterince nüfuz edemeyen örgütlenme anlayışı olmuştur.

Halkla iletişim açısından: Halka konuşmak ile halkla konuşmak arasındaki fark; Türk solunun en önemli sorunlarından biri belki de budur. Halka konuşmak başka, halkla konuşmak başkadır. Halka konuşmak: “Biz size neyin doğru olduğunu anlatacağız.” demektir. Halkla konuşmak ise: “Sizin ne yaşadığınızı anlayacağız ve birlikte çözüm üreteceğiz.” demektir.

Solun akademik, teorik ve entelektüel dili güçlü olabilir. Ancak siyasal başarı için düşüncenin halkın anlayabileceği gündelik dile çevrilmesi gerekir.

Örneğin; “Kapitalist üretim ilişkilerinin yeniden yapılandırılması” yerine vatandaşın hayatında: “Çalışıyorsun ama neden ev alamıyorsun?” sorusuna cevap verilmelidir. “Sınıfsal sömürü” yerine: “Neden emeğinin karşılığını alamıyorsun?”  denilmelidir.

“Kamusal kaynakların yeniden dağıtımı” yerine: “Vergini veriyorsun; devlet sana karşılığında ne sunuyor?” sorusu sorulmalıdır. Böylece ideoloji hayatın diline dönüşür.

Solun bazı kesimlerinde ise halkın gündelik kaygıları yerine entelektüel ve ideolojik tartışmaların öne çıkması, toplumla arasında iletişim duvarı oluşturmuştur.

Toplumsal düşünce örüntüsü: Türk toplumunun zihinsel haritasını okuyamamak; Burada en önemli meselelerden biri ortaya çıkar. Türkiye toplumu yalnızca ekonomik çıkarları üzerinden hareket eden bir toplum değildir.   

Nesim Yalvarıcı (devam edecek…)