MEKKE ANLAŞMASI NE ANLAMA GELİYOR? (3)

  MEKKE ANLAŞMASI NE ANLAMA GELİYOR? (3)   Mekke Anlaşması-BOP-ABD-NATO-İsrail-İran-Çin-Rusya-Kürt Jeopolitiği-Enerji Koridorları; Bu de...

 

MEKKE ANLAŞMASI NE ANLAMA GELİYOR? (3)

 

Mekke Anlaşması-BOP-ABD-NATO-İsrail-İran-Çin-Rusya-Kürt Jeopolitiği-Enerji Koridorları; Bu denklem tek merkezden yönetilen, bütün gelişmeleri önceden belirleyen bir "büyük plan" olarak değil; örtüşen stratejiler, değişken ittifaklar ve rakip koridor projeleri üzerinden okunmalıdır. Enerji, güvenlik ve kimlik siyaseti aynı coğrafyada kesişmektedir; ancak eş zamanlı gelişmeler tek başına nedensellik veya koordinasyon kanıtı değildir.

7 Ağustos 2026 tarihli "Mekke Ortak Savunma Anlaşması"  Metin anlaşmanın aslını, ortak bildiriyi, onay sürecini veya üç devletin resmî açıklamalarını iyi anlamak gerekir. Bu nedenle aşağıdaki raporda Mekke Anlaşması, teyit edilmiş ve yürürlüğe girmiş bir ittifak değil, doğrulanması gereken bir stratejik senaryo olarak ele alınmıştır. haber7.com

Temel çıkarımlar şunlardır: ABD'nin ana hedefi, enerji akışlarının kesilmesinden çok, kritik deniz yollarının açık kalması ve Çin ile Rusya'nın bölgesel düzen üzerinde belirleyici hâle gelmemesidir.

İsrail'in önceliği, İran'ın nükleer, füze ve vekil güç kapasitesini sınırlandırmak; İran bağlantılı kara koridorunun oluşmasını önlemektir.

İran, Irak-Suriye-Lübnan bağlantısını, Körfez ve Hürmüz üzerindeki caydırıcılığını ve Çin'e enerji satışını stratejik dayanıklılık araçları olarak kullanır.

Çin, ideolojik bloklaşmadan çok kesintisiz enerji tedarikine, Kuşak ve Yol bağlantılarına ve Hürmüz-Malakka bağımlılığını azaltmaya odaklanır.

Rusya, Avrupa pazarındaki kayıpları Asya'ya yönelerek telafi etmeye ve İran krizi nedeniyle Çin açısından daha değerli bir kara-tabanlı enerji sağlayıcısı olmaya çalışır. İran çatışmasının Rusya-Çin enerji ilişkilerini güçlendirebileceği yönündeki değerlendirmeler bu mekanizmaya dayanır. energypolicy. columbia. edu

Kürt aktörleri, tek bir jeopolitik özne değildir. Irak Kürdistan Bölgesel Yönetimi, PKK, Suriye Demokratik Güçleri/YPG ve İran'daki Kürt örgütleri farklı çıkar, dış bağlantı ve meşruiyet yapılarına sahiptir.

Varsayım sal Mekke ekseni, otomatik olarak bir "Ortadoğu NATO'su" anlamına gelmez. Böyle bir yapının gerçek ittifak sayılabilmesi için ortak tehdit tanımı, bağlayıcı savunma yükümlülüğü, komuta düzeni, üs erişimi ve uygulama mekanizması gerekir.

BOP neyi açıklıyor, neyi açıklamıyor?

"Büyük Ortadoğu Projesi" veya BOP, 2000'li yıllarda ABD'nin geniş Ortadoğu'da reform, güvenlik ve ekonomik dönüşüm gündemleri için kullanılan siyasal bir etikettir. Türkiye'deki tartışmalarda ise çoğu zaman rejim değişikliklerinden sınır düzenlemelerine kadar uzanan, yekpare ve gizli bir bölünme planı anlamında kullanılmaktadır.

Analitik olarak üç düzeyi ayırmak gerekir: Belgelenmiş politika, resmî strateji belgeleri, ittifak kararları, askerî konuşlanmalar ve ekonomik yaptırımlardır. Stratejik sonuç, bir politikanın niyet edilmemiş olsa bile ürettiği güç ve sınır etkileridir.

Spekülatif kurgu, farklı olayların tek merkezden yönetildiğini kanıtsız biçimde varsayar.

BOP kavramı, ABD'nin bölgeyi dönüştürme arzusunu anlamaya yardımcı olabilir; fakat 2026'daki bütün gelişmeleri tek başına açıklayan sabit bir ana plan değildir. ABD'nin son dönem rekabeti yalnızca Ortadoğu'yu değil; NATO, QUAD, AUKUS, teknoloji kısıtlamaları ve Hint-Pasifik ortaklıkları üzerinden Çin'i de kapsayan daha geniş bir çerçeveye oturur. tikb.org

(NATO: Küresel ölçekte en kurumsallaşmış kolektif savunma ittifakıdır. QUAD: ABD, Hindistan, Japonya ve Avustralya arasında özellikle Hint-Pasifik güvenliği ve stratejik işbirliği Resmî bir askerî ittifaktan ziyade Hint-Pasifik'te stratejik ve güvenlik diyaloğudur. AUKUS: Daha dar kapsamlı fakat teknoloji ve savunma alanında yüksek düzeyli askerî-stratejik ortaklıktır. Özellikle ABD'nin Çin'i çevreleme/dengelemeye yönelik Hint-Pasifik stratejisi açısından bakıldığında, QUAD + AUKUS, NATO'dan farklı bir bölgesel güvenlik mimarisi oluşturur. Türkiye açısından ise bunların NATO–Ortadoğu–Kafkasya–Hint Okyanusu bağlantısı ayrıca incelenebilir.)

 

"Ortadoğu NATO'su" benzetmesinin sınırı; NATO benzeri bir ittifak için yalnızca ortak tatbikat veya savunma sanayisi işbirliği yeterli değildir. Asgari kurumsal eşikler şunlardır:

Kurumsal ölçüt	Gerekli unsur	Mekke iddiasında mevcut bilgi
Kolektif savunma	Bir üyeye saldırının tümüne saldırı sayılması	Köşe yazısında ileri sürülüyor; antlaşma metni yok
Ortak komuta	Sürekli karargâh ve kuvvet planlaması	Gösterilmemiş
Tehdit tanımı	İran, İsrail, terör veya başka tehditlerde uzlaşma	Belirsiz
Hukuki yürürlük	İmza, onay, yayımlanma ve fesih hükümleri	Belgelendirilmemiş
Operasyonel kapasite	Üs erişimi, lojistik ve müşterek angajman kuralları	Belirsiz
Nükleer garanti	Kapsamı açıklanmış genişletilmiş caydırıcılık	Pakistan'a ilişkin siyasi çıkarım dışında kanıt yok

Dolayısıyla "Mekke Anlaşması" doğrulansa bile ilk aşamada bunun bir NATO kopyasından ziyade savunma sanayisi, istihbarat, eğitim ve kriz koordinasyonu çerçevesi olması daha olasıdır.

Jeopolitik bağlantı haritasını oluşturan unsurlar şunlardır.

Deniz yolları, yaptırımlar, çevreleme güvenlik ve teknoloji desteği ittifak ilişkileri güvenlik ortaklığı nükleer ve vekil güç tehdidi enerji ve stratejik ortaklık askeri ve diplomatik işbirliği enerji, boru hatları, yaptırım dayanıklılığı rekabet ve güvenlik çatışması sınır güvenliği ve iç tehdit algısı Suriye'de seçici ortaklık caydırıcılıktır.  Ve savunma sanayisi, Hürmüz riskine alternatif tedarik çeşitlendirmesi ABD ve NATO İran, İsrail, Türkiye, Suudi Arabistan, Çin, Rusya, Kürt aktörleri, Mekke ekseni senaryosu Pakistan Körfez ve Kızıldeniz, Hürmüz, Babülmendep ve Süveyş Küresel enerji koridorları Karatabanlı Rusya-Çin hatları Orta Asya ve Kuşak-Yol eksen oluşturmaktadır.

Haritadaki en önemli eksen, deniz koridorları ile kara koridorları arasındaki rekabettir. Hürmüz ve Babülmendep üzerindeki risk yükseldiğinde Rusya, Orta Asya ve boru hattı seçeneklerinin Çin açısından değeri artar. Orta Asya tedarik zincirlerinin güçlenmesi, Çin'in İran veya Rusya üzerindeki Batı baskısına karşı dayanıklılığını artırabilir. forbes.com

Jeopolitik bağlantı haritasında var olan unsurlar göz önünde bulundurulduğunda; muhtemel bir 3. Dünya savaşında, kontrolün ABD ve NATO da olabileceği öngörülmektedir. ABD ve batı ile bağlantılı siyaset uygulayan üç devlet, imar edilen güvenlik politikalarında, sadece figüre edildiği kanaatleri ön plandadır. İsrail’in bu gelişmeler karşısında, tepki vermemesi, Mısır ve Ürdün’ün antlaşmada olmayışı, dikkate değer bir durumdur.

Tahkim edilmeye çalışılan bu ittifakın detayları, kamuoyunca yeterince bilinmeyişi, stratejik hedeflerin kazanç ve kayıp hususunda tahmini bir bilançonun ortada olmayışı, hamasetle ifade edilen hususların inandırıcılığına gölge düşürmektedir.

Nesim Yalvarıcı