MEKKE ANLAŞMASI NE ANLAMA GELİYOR? (2)

  MEKKE ANLAŞMASI NE ANLAMA GELİYOR? (2) Mekke antlaşmasında Türkiye’nin NATO ya üye olması durumu değerlendirildiğinde; NATO açısından Tü...

 

MEKKE ANLAŞMASI NE ANLAMA GELİYOR? (2)

Mekke antlaşmasında Türkiye’nin NATO ya üye olması durumu değerlendirildiğinde; NATO açısından Türkiye'nin konumu son derece ilginç; Burada çok daha büyük bir jeopolitik paradoks ortaya çıkıyor. Türkiye: NATO üyesi. Ama aynı zamanda: Türkiye–Suudi Arabistan–Pakistan üçlü savunma mekanizmasının da parçası. Bu durum Türkiye'yi iki farklı güvenlik mimarisinin kesişim noktasına getiriyor.

Şöyle düşünün: NATO-Türkiye -Mekke Güvenlik Üçgeni- Suudi Arabistan - Körfez Pakistan- Hint Okyanusu Bu, Türkiye'nin jeopolitik değerini ciddi biçimde artırabilir.

ABD bunu neden tamamen engellemiyor? Çünkü ABD açısından böyle bir yapı bazı açılardan faydalı bile olabilir. ABD'nin bölgedeki temel problemi: “Bölgesel güvenliği sonsuza kadar Amerikan askerleriyle sağlayabilir miyim?” sorusudur. Washington açısından daha ekonomik model: Bölgesel devletler kendi güvenliklerinin daha büyük kısmını üstlensin, fakat ABD'nin stratejik sisteminden tamamen kopmasın. Mekke Anlaşması böyle bir modele dönüşürse ABD açısından: daha az askerî yük, daha fazla bölgesel caydırıcılık anlamına gelebilir. Dolayısıyla anlaşmanın Washington tarafından desteklenmesi ile ABD karşıtı olması birbirini dışlayan şeyler değildir.

Fakat Türkiye açısından daha önemli sonuç İran'dır. İran anlaşmaya şu aşamada doğrudan düşmanca tepki vermek yerine bunun bölgesel güvenliğe katkı sağlayabileceğini söyledi. Bu diplomatik yaklaşım önemli. Çünkü üçlü ittifak İran'ı doğrudan hedef alırsa: Türkiye -Suudi Arabistan - Pakistan ile İran arasında yeni bir bloklaşma oluşabilir. Bu Türkiye'nin çıkarları bakımından risklidir. Türkiye'nin İran'la: sınır güvenliği, enerji, ticaret, Irak, Suriye, Kafkasya gibi çok sayıda ortak dosyası vardır. Bu nedenle Ankara'nın anlaşmayı “İran karşıtı NATO” haline getirmemeye çalışması mantıklıdır.

Rusya açısından da önemli Rusya'nın Ortadoğu'daki etkisi özellikle: Suriye - Doğu Akdeniz - İran - enerji hattında önem taşıyor. Ancak Rusya'nın Ukrayna savaşı sonrasında ekonomik ve askerî kapasitesinin önemli kısmını Avrupa cephesine ayırması, Ortadoğu'daki nüfuzunu yeniden düzenlemesini gerektiriyor. Mekke ekseni: Türkiye, Suudi Arabistan, Pakistan üzerinden Rusya'nın güney kuşağında yeni bir güvenlik ağı oluşturabilir. Ama yine aynı noktaya geliyoruz: Bu Rusya'yı bölgeden çıkarma projesi olarak değil, Rusya ve Çin'in etkisini de hesaba katan çok kutuplu dengeleme siyaseti olarak okunmalı.

Bence en doğru jeopolitik model şu; Mekke Anlaşması'nı tek bir amaçla açıklamak yerine 5 katmanlı bir yapı olarak değerlendirmek daha doğru:

 İSLAMİ/SİYASİ KATMAN; Türkiye, Suudi Arabistan, Pakistan’ın İslam dünyasında siyasi ağırlığını artırmak.

ASKERÎ KATMAN; Karşılıklı savunma ve caydırıcılık kapasitesini artırmak.

JEOPOLİTİK KATMAN; İran, İsrail, Rusya, Çin ve Hindistan gibi aktörlerin etkisini dengelemek.

ENERJİ KATMANI; Körfez petrol ve doğalgazının Hürmüz, Kızıldeniz, Babülmendep ve Hint Okyanusu üzerinden güvenli şekilde taşınmasını sağlamak.

KÜRESEL SİSTEM KATMANI; ABD'nin bölgedeki etkisini tamamen ortadan kaldırmadan, bölgesel ülkelerin daha fazla güvenlik sorumluluğu üstlendiği yeni bir düzen oluşturmak.

“Türkiye–Suudi Arabistan–Pakistan'ın İslam ittifakı kurması” tek başına yeterli açıklama değildir. Fakat: “ABD ve NATO'nun Çin ve Rusya'yı bölgeden çıkarmak ve enerji kaynaklarını doğrudan kontrol etmek amacıyla kurduğu bir proje” iddiası da mevcut kanıtlarla fazla güçlüdür. Bence daha gerçekçi formül şudur: Mekke Anlaşması, İslam dünyasının üç önemli askerî ve ekonomik gücünü bir araya getirerek bölgesel güvenliği bölgeselleştirmeyi amaçlamaktadır. Aynı zamanda İran, İsrail, Çin, Rusya ve Hindistan gibi aktörler karşısında stratejik denge kurmaya çalışan ve Körfez–Kızıldeniz–Anadolu–Pakistan hattındaki enerji ve ticaret güvenliğini güçlendirme potansiyeli taşıyan çok katmanlı bir güvenlik mimarisidir.

Üstelik ABD/NATO ile Çin/Rusya arasında basit bir “vekâlet ittifakı” değildir. Türkiye'nin NATO üyeliği, Suudi Arabistan'ın ABD güvenlik ilişkileri ve Pakistan'ın Çin bağlantısı aynı yapının içinde bulunduğu için, ortaya çıkan model aslında **“çok kutuplu ama birbirine bağlı güvenlik mimarisi” dir.

Türkiye Dışişleri Bakanlığı'nın 2026'da Mısır–Pakistan–Suudi Arabistan–Türkiye arasındaki R4 mekanizmasını da sürdürmesi ayrıca önemli. Haziran 2026 Kahire toplantısında dört ülke bölgesel barış, güvenlik ve istikrar için koordinasyonu güçlendirme konusunda mutabık kaldı. Bu nedenle Mekke Anlaşması'nı tek başına bir savunma paktından ziyade, daha geniş bir bölgesel güvenlik mimarisinin askerî ayağı olarak incelemek daha anlamlıdır.

Nesim Yalvarıcı                                                                      (devam edecek…)