Türkiye - Ermenistan ilişiklerinde, Önümüzdeki on yılda, ilişkiler nereye evrilir? Bunu analiz edebilmek milli menfaatlerimiz ve Tür...
Türkiye -
Ermenistan ilişiklerinde, Önümüzdeki on yılda, ilişkiler nereye evrilir? Bunu
analiz edebilmek milli menfaatlerimiz ve Türkistan ile doğrudan ilişki içinde
olmak için zorunludur.
Önümüzdeki on yılda Türkiye–Ermenistan ilişkileri tek
bir doğrultuda ilerlemeyecek; bölgesel savaş riski, enerji hatları, büyük güç
rekabeti ve özellikle Azerbaycan ile denge, süreci belirleyecek. En gerçekçi
yaklaşım, birkaç farklı senaryoyu birlikte ele almak doğru olur.
“Kontrollü Normalleşme” (En
olası senaryo)Nasıl
gelişir? Diplomatik
temsilcilikler açılır (başlangıçta düşük seviyede) Sınır kademeli olarak
ticarete açılır. Doğrudan uçuşlar ve ticaret hacmi artar. Tetikleyici
faktörler; Ermenistan’ın ekonomik sıkışmışlığı, Türkiye’nin bölgesel
istikrar arayışı, Dağlık Karabağ Savaşı sonrası yeni statükonun kabullenilmesidir.
Sonuç; “Soğuk barış” diyebileceğimiz bir ilişki, Siyasi sorunlar devam
eder ama kriz yönetilebilir seviyede kalır, Bu senaryoda iki ülke birbirini
dost olarak değil, zorunlu komşu ve ekonomik ortak olarak görür.
“Bölgesel Entegrasyon ve Açılım” (İyimser
senaryo) Nasıl
gelişir? Türkiye–Ermenistan
sınırı tamamen açılır, Ortak altyapı projeleri başlar (lojistik, enerji, demiryolu),Güney
Kafkasya’da çok taraflı iş birliği platformu oluşur. Kritik eşik; Azerbaycan
ile Ermenistan arasında kalıcı barış anlaşması, “Zengezur koridoru” benzeri
ulaşım hatlarında uzlaşı… Sonuç; Ermenistan ekonomik olarak rahatlar, Türkiye
Kafkasya’da stratejik merkez haline gelir, Bölge, Orta Asya–Avrupa ticaret
hattına dönüşür. Bu senaryo gerçekleşirse, ilişkiler tarihsel yüküne rağmen stratejik
iş birliğine evirilebilir.
“Donmuş Gerilim” (Orta riskli senaryo); Nasıl gelişir? Görüşmeler sürer ama somut ilerleme
olmaz, Sınır kapalı kalır veya sembolik açılımlar olur, Diplomasi düşük
yoğunlukta devam eder. Tetikleyici faktörler; İç politik
baskılar (Ermenistan’da milliyetçilik, Türkiye’de güvenlik hassasiyeti),
Diaspora etkisi, Zaman zaman yaşanan sınır gerilimleri. Sonuç; 1990’lardan beri süren “yarı kopuk”
ilişki devam eder, Ekonomik fırsatlar kaçırılır Bu senaryo aslında “statükonun
yeni versiyonu” olur.
“Yeniden Sertleşme ve Bloklaşma” (Kötümser
senaryo)Nasıl
gelişir? Azerbaycan–Ermenistan
hattında yeni çatışma, Türkiye açık şekilde Azerbaycan’ın yanında konumlanır, Ermenistan
Batı veya Rusya ekseninde daha sert bir bloklaşmaya gider. Tetikleyici
faktörler, Sınır çatışmaları, Jeopolitik krizler (İran, Rusya, NATO hattı),İç
politik krizler… Sonuç; Diplomatik
temaslar kesilebilir, Sınır tamamen kapanır, askeri risk artar. Bu durumda
ilişkiler tekrar güvenlik tehdidi seviyesine iner.
“Tarihsel Uzlaşı Açılımı” (Düşük olasılık ama
yüksek etki) Nasıl
gelişir? 1915
olayları konusunda akademik/diplomatik ortak komisyon, Sembolik adımlar (ortak
anma, kültürel diyalog),Dil ve söylem yumuşaması… Sonuç; Toplumsal algı
dönüşür, Uzun vadede kalıcı barışın zemini oluşur. Bu senaryo zor ama
gerçekleşirse ilişkileri kökten değiştirir.
Hangi
senaryo daha ağır basıyor? Bugünkü verilere göre en olası hat; Kontrollü
normalleşme- düşük yoğunluklu gerilimlerin birlikte ilerlediği hibrit model.
Yani, Tam barış yok, Tam kopuş da yok, Ama faydacı (pragmatik) temaslar artıyor.
Türkiye
açısından stratejik çıkarım; Önümüzdeki on yılda Türkiye için kritik denge, Azerbaycan
ile ittifakı korumak, Ermenistan ile kontrollü normalleşmek, Kafkasya’da “merkez
ülke” rolünü güçlendirmek.
Nesim Yalvarıcı
YORUMLAR