Bu gün, Yahudilerin hedef aldığı Müslüman dünya ve İslami değerlerin bütünü, geçmişte Hristiyan dünyasının Yahudilere reva gördükleri ha...
Bu gün, Yahudilerin hedef aldığı Müslüman dünya ve
İslami değerlerin bütünü, geçmişte Hristiyan dünyasının Yahudilere reva
gördükleri hadsiz zulümlerle karşılaştırılınca, Yahudilerin millet olarak
hafızasında “vefa duygusunun” olmadığına hükmetmemizi sağlamaktadır. Filistin
ve İran’da cereyan eden hadislere bakınca, net olarak anlaşılmaktadır. Bu
meseleyi ele almamız durumun daha iyi anlaşılmasını sağlayacağına inanmaktayım.
“İslam dünyasında antisemitizm” konusunu sağlıklı
analiz edebilmek için tarihsel dönem ile modern (özellikle 20. yüzyıl
sonrası) dönem arasında net bir ayrım yapmak gerekir. Çünkü bu iki dönem
hem nedenler hem de biçimler açısından oldukça farklıdır.
İslam medeniyetinde Yahudiler genellikle: “Ehl-i
kitap” olarak kabul edildi, İslam hukukunda zimmi statüsü ile korundu
Bu sistemde: Dinlerini yaşayabiliyorlardı. Ancak eşit
vatandaş değillerdi (vergi, bazı sosyal sınırlamalar vardı)
Önemli örnekler; Endülüs: Yahudilerin bilim, ticaret
ve kültürde yükseldiği dönemler oldu. 1492 İspanya'dan Yahudilerin
sürgünü sonrası Yahudilerin önemli bir kısmı Osmanlı İmparatorluğu’na kabul
edildi.İstanbul ve Selanik gibi şehirlerde güçlü Yahudi toplulukları
oluştu.
Bu dönem için kritik tespit: İslam dünyasında
Yahudilere yönelik sistematik yok etme politikaları veya ırk temelli nefret
ideolojisi Avrupa’daki kadar gelişmedi. Yok denecek kadardı.
Tarihsel
antisemitizm var mıydı? Evet, ama farklı bir karakterdeydi: Dini polemikler (özellikle bazı ayet ve yorumlar üzerinden),Sosyal hiyerarşi (zimmi statüsünün
getirdiği eşitsizlik) Yerel
gerilimler ve zaman zaman şiddet olayları
Ancak bunlar: Holokost gibi soykırımcı ve ideolojik
sistemlere dönüşmedi, Sürekli ve merkezi bir “Yahudi düşmanlığı doktrini”
oluşturmadı
Kırılma
noktası: Modern dönem (19.–20. yüzyıl) Asıl büyük dönüşüm burada yaşanır.
Avrupa etkisi; Avrupa’daki ırkçı antisemitizm
fikirleri İslam dünyasına taşındı, Özellikle “komplo teorileri” ithal
edildi Sömürgecilik ve krizler, Osmanlı’nın çözülmesi, Batı
müdahaleleri, Kimlik ve güç kaybı… Bu ortamda Yahudiler bazen:
“Batı’nın uzantısı” gibi algılanmaya başladı.
Güncel
antisemitizmin temel kaynağı: İsrail meselesi; Modern İslam dünyasındaki antisemitizmin
en önemli belirleyeni: İsrail’in kuruluşu (1948), Filistin meselesi Bu durum şu dönüşümü yarattı: Eleştiri,
genelleme, kimlikleşme… Yani, İsrail politikalarına tepki tüm
Yahudilere yönelen söyleme dönüşebiliyor.
Günümüzde
antisemitizmin biçimleri
İslam dünyasında güncel antisemitizm birkaç farklı
şekilde görülür:
Politik antisemitizm, İsrail karşıtlığının genelleştirilmesi,
Komplo
teorileri; “Küresel Yahudi gücü” anlatıları, Medya, ekonomi, siyaset
kontrolü iddiaları…
Dini referanslı söylemler; Tarihsel metinlerin modern politik
bağlamda yorumlanması
Popüler kültür ve medya etkisi, Sosyal medya üzerinden hızla yayılmadır.
Kritik
analiz; Bugünkü
antisemitizmin önemli bir kısmı: Klasik İslam geleneğinin doğal devamı değil, modern
krizler, jeopolitik çatışmalar, ithal ideolojilerin birleşimi
Yani şu ayrım önemli: Tarihsel İslam dünyası →
“eşitsiz ama birlikte yaşam”, Modern dönem “siyasi çatışma üzerinden kimlik
düşmanlığı”
Netice olarak İslam dünyasında antisemitizm: Tarihsel
olarak Avrupa’daki gibi ırkçı ve yok edici bir ideolojiye dönüşmemiştir.
Ancak modern dönemde: İsrail–Filistin çatışması, Sömürge sonrası travmalar, Küresel
komplo anlatıları nedeniyle yeni ve daha sert bir forma evirilmiştir.
Batı dünyası, İsrail’in güvenilmeyecek millet olduğunu
anladıktan sonra, Yahudilerin toplu olarak göç edebileceği ve Hristiyan
coğrafyasının, safralarını temizleyebileceği 2. Dünya harbini organize etmişler
ve güven içinde yaşayabilecekleri Müslümanların yaşadığı coğrafyalara
yerleştirmişlerdir. Yahudilerin geleceği, kalmadığına kanaat getirmekteyim.
Zira barış içinde yaşayabilecekleri İslam dünyasını, kendilerine ebediyen
düşman hale getirmişlerdir.
Nesim Yalvarıcı
YORUMLAR