İRAN’DAKİ YAHUDİLER!

  İran’da yaşayan Musevi (Yahudi) kökenli insanların durumu, Ortadoğu’daki birçok ülkeden farklı bir yapıya sahiptir. Çünkü İran’da Yahudi...

 

İran’da yaşayan Musevi (Yahudi) kökenli insanların durumu, Ortadoğu’daki birçok ülkeden farklı bir yapıya sahiptir. Çünkü İran’da Yahudiler hem resmî olarak tanınan bir dini azınlıktır. hem de aynı zamanda siyasi ve toplumsal sınırlamalarla karşılaşırlar. Konuyu tarihsel ve güncel boyutlarıyla açıklamak daha net bir tablo sunar.

Kendi dilleri ile eğitim görmektedirler. Kendi kültürlerini yaşamaktadırlar. Yüksek öncelikli bir toplum olarak Fars devletinin himayesindedirler. Ne kadar hak ettikleri, fars devletinin zor duruma düştüğünde fark edeceklerdir.

Yahudilerin tarihi arka planı şu şekildedir; İran’daki Yahudi varlığı yaklaşık 2500 yıl öncesine kadar uzanır. MÖ 6. yüzyılda Cyrus the Great Babil’i fethettikten sonra Yahudilerin Kudüs’e dönmesine izin vermiştir.

Bu nedenle Yahudiler İran tarihinde genellikle tarihsel bir azınlık olarak kabul edilir. 20.yüzyıl ortalarına kadar İran’da 80–100 bin civarında Yahudi yaşamaktaydı. Özellikle Muhammet Rıza Pehlevi döneminde Yahudiler ticaret, tıp ve akademide oldukça etkin bir konumdaydı.

1979’da gerçekleşen İran devrimi sonrası kurulan İslam Cumhuriyeti sistemi Yahudilerin durumunu değiştirdi. Lideri Humeyni (Ruhollah Khomeini) olan yeni rejim: Resmî olarak, Yahudiliği tanınmış dinlerden biri olarak kabul etti. İran Parlamentosu’nda (Meclis) Yahudilere ayrılmış bir milletvekili kotası vardır. Sinagoglar ve dini kurumlar faaliyet gösterebilir. Ancak: İsrail ile ilişkiler nedeniyle Yahudi toplumu sürekli siyasi hassasiyet altında görülür. İsrail ile bağlantı şüphesi ciddi suç sayılabilir.

Günümüzde İran’da Yahudi nüfusu; Bugün İran’da yaşayan Yahudi sayısı oldukça azalmıştır.

Tahmini sayılar: 1948: ~100.000, 1979 devrim öncesi: ~80.000, Günümüz: 8.000 – 15.000 civarındadır. Çoğu şu şehirlerde yaşar: Tahran, Şiraz, İsfahan Bu nüfus, Ortadoğu’da İsrail dışındaki en büyük Yahudi topluluklarından biridir.

İran’daki Yahudilerin bazı hakları vardır: Haklar; Sinagoglar açık, Koşer gıda üretimi yapılabiliyor, Yahudi okulları bulunuyor, Mecliste temsil hakkı var.

Sınırlamalar; Devletin üst düzey güvenlik ve askeri görevlerinde yer alamazlar,İsrail’e seyahat etmek çok zor veya yasak,İsrail ile temas ciddi suç sayılabilir, Bazen toplum içinde siyasi baskı hissedilebilir

İran yönetimi sık sık şu ayrımı vurgular: Yahudilik, tanınan din, Siyonizm, düşman ideoloji Bu nedenle İran yönetimi resmî söylemde “Yahudilere değil, İsrail devletine karşıyız” mesajını verir.

İran Yahudileri: Farsça konuşur, İran kültürüne güçlü şekilde entegredir, Bir kısmı kendini “Pers Yahudisi” olarak tanımlar. Dünya çapında büyük diaspora toplulukları vardır. Özellikle: ABD (Los Angeles – “Tehrangeles” diye bilinir) İsrail.

İran’daki Yahudiler hukuken tanınan bir azınlık ve belirli haklara sahiplerdir; ancak İran–İsrail düşmanlığı nedeniyle siyasi açıdan hassas ve sınırlı bir ortamda yaşamaktadırlar. Nüfusları da bu sebeplerle son 40 yılda büyük ölçüde azalmıştır.

Yahudilerle ilgili bilmemiz gereken en önemli bir husus, Yahudilik ideolojik bir dindir. Ve İbrani oğullarının dışında kimseyi kapsamaz. Nerede yaşarlarsa yaşasınlar, Yahudilik öncelikli yaşamaktadırlar. En masum Yahudi dahi, bilgi toplar ve ilgili birimlere aktarır. Birebir mücadelede onları göremezsiniz insanı veya kendi dışındaki insanları kullanmakta mahirdirler.

12 gün savaşında, içeride kullanılan dronlu saldırıların nasıl kullanıldıkları ve nerede üretildiklerine bakıldığında, ayak izleri onları İran’da yaşayan Yahudilerin kapısına götüreceğini görmek kabildir.

Nesim Yalvarıcı