İran ile İsrail arasında doğrudan yapılmakta olan savaşın sürdürülmesi durumunda Türkiye, coğrafi konumu ve bölgesel ilişkileri nedeniyl...
İran ile İsrail arasında doğrudan yapılmakta olan savaşın
sürdürülmesi durumunda Türkiye, coğrafi konumu ve bölgesel ilişkileri nedeniyle
askerî, güvenlik, ekonomik ve toplumsal boyutlarda çok katmanlı risklerle
karşılaşabilir. Bu riskler birkaç ana başlık altında incelenebilir.
Sınır Güvenliği ve Bölgesel İstikrarsızlık; Türkiye'nin İran ile yaklaşık 560
km uzunluğunda bir sınırı vardır. Büyük bir savaşta şu riskler ortaya
çıkabilir; Sınır ihlalleri ve kaçak geçişlerin artması, İran içinde
oluşabilecek otorite boşluğu nedeniyle silahlı grupların sınır hattına
yönelmesi, Mülteci akını
(özellikle İran’ın batı bölgelerinden), Sınır hattında kaçakçılık ve silah
trafiğinin artması,
Doğu Anadolu’daki Van, Ağrı ve Hakkâri hattı bu
süreçten en fazla etkilenecek bölgeler olabilir.
Vekâlet Savaşlarının Türkiye’ye
Sıçrama Riski; İran ve
İsrail arasındaki savaş genellikle doğrudan değil vekil aktörler üzerinden
yürütülür. Bu durumda; İran destekli milisler, İsrail istihbarat
operasyonları, ABD bölgesel askeri varlığı, Türkiye’nin yakın
coğrafyasında yoğunlaşabilir.
Bu durum: Suriye ve Irak’ta çatışma yoğunluğunu
artırabilir, Türkiye sınırlarına yakın bölgelerde milis yapılanmalarını
güçlendirebilir, İstihbarat savaşlarını Türkiye topraklarına
taşıyabilir.
PKK ve Bölgesel Silahlı Yapıların Hareket Alanının
Genişlemesi; Bölgesel
savaşlar genellikle devlet otoritesinin zayıfladığı alanlar yaratır.
Bu ortamda: PKK, PJAK gibi örgütler faaliyet
alanlarını genişletmeye çalışabilir. Olası sonuçlar, Irak kuzeyindeki kampların
güçlenmesi, İran sınır hattında yeni hareketlilik, Türkiye içinde propaganda ve
örgütlenme faaliyetlerinin artması.
Enerji Güvenliği ve Ekonomik Riskler
İran–İsrail
savaşının en önemli etkilerinden biri enerji piyasalarında şok
olacaktır. Türkiye açısından riskler: Petrol fiyatlarında ciddi artış, Doğalgaz
tedarikinde kesintiler, İran’dan gelen enerji hatlarının etkilenmesi, Küresel
ticaret yollarında aksama Özellikle Hürmüz Boğazı çevresindeki gerilim
dünya enerji fiyatlarını doğrudan etkiler. Türkiye İçinde İstihbarat ve
Hibrit Savaş Riski; Türkiye, hem İran hem İsrail açısından jeopolitik
açıdan kritik bir ülke olduğu için şu riskler artabilir: İstihbarat
operasyonları, Siber saldırılar, Kritik altyapılara yönelik sabotaj
girişimleri, Diplomatik ve siyasi baskılar. Türkiye daha önce de
İran ve İsrail istihbarat operasyonlarının rekabetine sahne olmuştur.
Büyük Güçlerin Türkiye Üzerindeki
Baskısı; Böyle bir
savaşta Türkiye, NATO üyesi olması nedeniyle ABD baskısı, İran ile komşu
olması nedeniyle denge politikası ihtiyacı, İsrail ile ilişkiler
üzerinden bölgesel diplomatik baskı gibi çok yönlü stratejik baskılarla
karşılaşabilir. Bu da Türkiye’yi zor bir denge politikası yürütmeye
zorlar.
Genel stratejik sonuç: İran–İsrail savaşı Türkiye için
doğrudan askeri savaş anlamına gelmeyebilir; ancak güvenlik, enerji, göç ve
terör risklerini aynı anda artıran bir “çoklu kriz ortamı” oluşturur.
Nesim Yalvarıcı
YORUMLAR