(Büyük Türk İlhanlığı) Turan Devleti veya birleşik Türkistan devleti dünyada ve bölgede siyasal dengeleri nasıl etkiler? Jeopoliti...
(Büyük Türk
İlhanlığı)
Turan Devleti
veya birleşik Türkistan devleti dünyada ve bölgede siyasal dengeleri nasıl
etkiler? Jeopolitik, güvenlik, ekonomi ve kültürel-siyasal boyutlarıyla,
dengeli ve analitik bir çerçevede ele almanın gereği olduğuna olan inançla
yazmayı düşündüm.
Dünya ve
Bölgesel Siyasal Dengelere Olası Etkileri düşünüldüğünde, Türk varlığının
teminatı olarak düşünülen ve her Türk çocuğunun ideali haline getirilmeye
çalışılan yüksek ideal (Ülkü) olarak hayat bulmaya çalışmaktadır.
Dış
unsurların etkisi ile iç dinamiklerin, karşı tavrı giderek etkisiz hale gelmektedir.
Yeni yapılanmalarla motive olan Türkler, ortak değer olarak kabul ettikleri “Turan”
ideali, büyük bir sevince neden olurken, Türklerin yaşadığı coğrafyalardaki
yeraltı ve yerüstü değerleri sömürmek üzere var olan unsurların ise endişe ve
tedirginliklerini çeşitli platformlarda, farklı politik taktiklerle gündeme
getirmektedirler.
Turan
Devleti ya da Birleşik
Türkistan, genellikle Türkiye, Azerbaycan, Kazakistan, Özbekistan,
Türkmenistan, Kırgızistan ve kısmen Türk topluluklarının yoğun olduğu bölgeleri
kapsayan konfederal veya federatif bir yapı olarak tasavvur edilir.
Günümüzde bunun en zayıf ama gerçekçi versiyonu, Türk Devletleri
Teşkilatı (TDT) üzerinden ilerleyen entegrasyon modelidir.
Küresel Güç
dengelerine etkisi:
Yeni Bir Orta Ölçekli Küresel Güç, Birleşik bir Türk dünyası: ~300 milyon nüfus, Doğu–Batı ve Kuzey–Güney enerji ve
ticaret koridorlarının merkezinde, Nükleer güçlere (Rusya, Çin, Hindistan) komşudur.
Bu durum: ABD–Çin–Rusya üçgeninde dördüncü bir
jeopolitik kutup oluşturur. “Tek merkezli dünya” yerine çok kutupluluğu
güçlendirir.
ABD Açısından Artıları: Çin ve Rusya’ya karşı dengeleyici kara gücü, Orta Asya’da Batı’ya
kapalı alanların kırılması…
Eksileri: Güçlü, bağımsız ve Batı’dan tam
kontrol edilemeyen bir blok, NATO içinde Türkiye’nin stratejik özerkliğinin
artması… ABD, tam birleşmeye değil, gevşek entegrasyona
destek verir.
Çin Açısından: En hassas aktörlerden biri Çin’dir.
Sincan/Uygur
meselesi
uluslararasılaşır. Kuşak-Yol Projesi (BRI) Türk koridoruna bağımlı hale
gelir. Türkistan merkezli bir birlik, Çin’in kara hâkimiyetini sınırlar.
Çin: Ekonomik
bütünleşmeye (entegrasyona) “evet” diyor, Siyasi-militer birleşmeye sert şekilde
hayır diyor.
Rusya Açısından: En büyük kaybeden aktörlerden biri Rusya olur. Orta Asya üzerindeki tarihsel nüfuz kırılır. Avrasya Ekonomik Birliği zayıflar. Türk devletleri, Moskova yerine Ankara merkezli
eksene kayar.
Rusya: Türk
dünyası işbirliğini kültürel düzeyde tolere eder. Siyasal birlik ve
askeri bütünleşme (entegrasyonu)ulusal güvenlik tehdidi sayar.
Bölgesel
etkiler:
Orta Asya; Sınır, su ve etnik gerilimler ortak mekanizmalarla
yönetilebilir, Radikalizm ve dış güdüleme (manipülasyon)
azalır, Bölge, “büyük güçlerin arka
bahçesi” olmaktan çıkar.
Kafkasya; Azerbaycan–Ermenistan dengesi kalıcı biçimde değişir, Zengezur Koridoru, Türk dünyasının stratejik
omurgası olur, İran ve Rusya’nın Kafkasya’daki
manevra alanı daralır.
Orta Doğu; Türkiye merkezli Türk bloğu: İran’la rekabet–denge ilişkisine, Arap dünyasıyla alternatif güç merkezi olmaya
başlar, Mezhep merkezli siyasete karşı etnik-kültürel
eksenli yeni bir model doğar.
Türkiye
açısından etkiler:
Kazanımlar; Türkiye, merkez ülke konumuna yükselir, Enerji, ulaşım ve savunma sanayii bütünleşme (entegrasyonu), Diplomatik etki alanı Balkanlar–Kafkasya–Türkistan
hattına yayılır.
Riskler; Batı ile gerilim, Aşırı milliyetçi söylemlerin iç ve dış gerilim üretmesi, Ekonomik bütünleşme (entegrasyon) yükü (zayıf
ekonomilere destek) Türkiye için aşamalı, ekonomik-temelli ve yumuşak
güç ağırlıklı model rasyoneldir.
İslam
Dünyası ve Kültürel Etki:
Türk
dünyası: Arap merkezli olmayan, İran merkezli olmayan, Daha seküler-devlet
geleneği güçlü bir İslam siyaseti sunar. Bu durum, İslam dünyasında üçüncü
bir siyasi damar oluşturur.
Gerçeklik Analizi:
Kısa Vadede (0–10 yıl) Tek devlet imkânsız, Ekonomi,
savunma, ulaştırma entegrasyonu mümkün görünmektedir.
Orta Vadede (10–30 yıl) Konfederal yapılar, ortak savunma
doktrinleri kabul görür. Uzun Vadede (30+ yıl) Ancak büyük küresel krizler veya güç boşluğu oluşursa mümkün
Turan
Devleti, gerçekleşirse:
Küresel güç dengelerini sarsar, Rusya ve Çin’in Avrasya hâkimiyetini
sınırlar, Türkiye’yi bölgesel güçten merkez güce taşır.
Ancak:
Bu düşünce, romantik-milliyetçi
değil; sabırlı, ekonomik ve jeopolitik akılla milliyet duygusunun sosyolojik
temellerini esas alarak yürütülmezse, büyük güçlerin sert müdahalelerine
açık hale gelir. Hinterlandımızda yaşayan diğer milletlerin, sosyal, kültürel
ve ekonomik haklarını var saymak, uluslararası uzlaşmayı esas alacak bir yapı
üzerinden varlığımızı sürdürecektir.
Her şeye
rağmen, Turan veya Birleşik Türkistan, yapılanmasına büyük tepki ile
karşılanacağını biliyoruz. Gösterilen
karşı duruşun şiddeti ve dozu ne olursa olsun, yolumuza devam edeceğiz.
Aklımıza; “Turan Devleti veya Birleşik Türkistan devleti neden istenmiyor?”
sorusuna muhatap olacak, ona cevap bulmaya çalışacağız.
Nesim
Yalvarıcı
YORUMLAR