“Turan Devleti neden istenmiyor?” sorusunu, büyük güçler ve bölgesel aktörler bazında , açık çıkar çatışmaları ve stratejik gerekçeleri...
“Turan Devleti neden istenmiyor?” sorusunu, büyük güçler ve
bölgesel aktörler bazında, açık çıkar çatışmaları ve stratejik
gerekçeleriyle net biçimde ele almanın sağlıklı olacağını düşünmekteyim. Bu
husus; Büyük Güçler ve Bölgesel Aktörler Bazında Analiz yapmanın doğru bir
değerlendirme olacağını düşünülmelidir.
Genel çerçevede ele aldığımızda, asıl sorun nedir
sorusu öne çıkmaktadır. Turan Devleti fikri; kontrol edilemeyen, kara
merkezli, enerji ve ulaşım düğüm noktalarını elinde tutan, kültürel
bağları güçlü bir jeopolitik blok öngörür.
Büyük güçlerin
temel refleksi şudur: “Birlik, denetlenemez güç doğurur.” Bu nedenle
mesele ideoloji değil, çıkar ve denge meselesidir.
Rusya :
“arka bahçemin kaybı”
Neden Karşı? Orta Asya, Rusya için: SSCB mirası, Güvenlik tamponu, Enerji ve askeri nüfuz alanıdır
Turan: Rusça’nın, Rus elit ağlarının ve askeri
bağımlılığın sonu demektir. Avrasya Ekonomik Birliği’ni anlamsızlaştırır.
Rusya’nın Kırmızı Çizgileri: Ortak Türk ordusu, Ankara merkezli siyasal liderlik, Bağımsız dış
politika uygulamaları…
Rus Stratejisi: Türk işbirliğini kültürel folklor
seviyesinde tutmak, Bölge ülkelerini birbirine rakip
bırakmak, Enerji ve güvenlik üzerinden bağımlılığı
sürdürmektir. Turan, eşittir, Rusya için sessiz jeopolitik kopuş.
ÇİN: “İç
istikrarım tehlikede” En Kritik
Dosya: Doğu Türkistan (Sincan)Turan fikri: Uygur meselesini uluslararasılaştırır, Çin’in
“iç mesele” söylemini bozar, Etnik dayanışma, Çin için bulaşıcı risktir.
Jeoekonomik Korku:
Kuşak-Yol Projesi: Türk koridoruna bağımlı hale gelir, Güçlü Türk bloğu: Çin’in kara ticaretini tek bir aktöre bağlar.
Çin’in Tutumu: Ticaret, Kültürel temas, Siyasal birlik, Askerî bütünleşme… Turan eşittir Çin
için egemenlik riski ve etnik domino
etkisi.dir.
ABD:
“kontrol edemediğim güç istemem”
Neden Mesafeli?
ABD genellikle: Zayıf ama uyumlu müttefik ister,
Güçlü ama özerk bloklardan rahatsız olur.
Turan: NATO içinde Türkiye’yi özerk merkez
yapar, Orta Asya’yı ABD’nin “uzaktan dengeleme” stratejisinden çıkarır. ABD
dışı güvenlik mimarisi doğurur.
ABD’nin İkilemi: Rusya ve Çin’e karşı faydalı, Ama kontrol dışı…
Bu yüzden ABD: Tam birleşmeye karşı, Parçalı
işbirliğine destekçidir. Turan eşittir, ABD için yararlı ama riskli.
İran:
“”Çevreleniyorum”
İran’ın Temel Korkusu: Azerbaycan merkezli Türk birliği: İran’daki Türk nüfus üzerinde psikolojik etki, Zengezur
ve Orta Asya bağlantıları, İran’ı kenar ülke yapar.
Doğan jeopolitik sonuç; Kafkasya’da manevra alanı daralır, Orta Asya ile İran arasındaki tarihsel bağlar kopar.
Turan eşittir, İran için iç istikrar ve bölgesel nüfuz tehdidi.
AB’nin kaygıları: Avrupa birliği; “yeni bir merkez istemiyorum” diyerek, Türkiye merkezli büyük bir blok, Göç, enerji ve güvenlikte pazarlık gücünü artırır. AB çevresinde, Kontrol edilemeyen yeni bir güç odağı
olarak görmektedir.
AB Tutumu, Ekonomik işbirliği, Siyasal-militer
birlik olarak kalmasını düşündüğünden,
Turan eşittir, AB için denge bozucu komşu
kanaati hâkimdir.
Bölge
devletler (iç direnişler):
Orta Asya Elitleri; Güç paylaşımı korkusu, Ankara’ya bağımlı görünme endişesi, Çok vektörlü dış politika geleneği…
Yerel Kaygılar; Egemenlik kaybı, İç muhalefetin “Türkçülük” üzerinden baskı kurması
Turan devleti, dışarıdan çok içeride de elit direnci ile karşılaşır.
Gerçek
sebep: “devletler, birlikten korkar.”
Turan Devleti: Parçala–yönet düzenini bozar, Enerji,
ulaşım ve güvenliği tek elde toplar, “Bağımlı ülkeler” yerine ortak
kader fikri üretir.
Büyük güçlerin asıl itirazı: Türkler birleşirse,
kimseye mecbur kalmaz.
Bütün bu mesele göstermektedir ki; Turan Devleti
istenmiyor çünkü: Rusya nüfuz kaybeder, Çin iç istikrar riski görür, ABD
kontrol edemez, İran çevrelenir, AB yeni güç merkeziyle karşılaşır. Ama şunu
unutmamak gerekir: Bugün istenmeyen her birlik, yarın kaçınılmaz hale
gelebilir.
Nesim Yalvarıcı
YORUMLAR