TERÖRSÜZ TÜRKİYE POLİTİKALARI

  Türkiye, terörü ortadan kaldırmak üzere, terörle mücadele ile terörle müzakere arasında kararsız kalmıştır. “Terörsüz Türkiye” politikal...

 

Türkiye, terörü ortadan kaldırmak üzere, terörle mücadele ile terörle müzakere arasında kararsız kalmıştır. “Terörsüz Türkiye” politikaları buna işaret etmektedir. Zira etkin bir mücadele edebilmek iradesi zayıf kalındığını işaret etmektedir.

Türkiye’de terör olgusunun güvenlik, siyaset, ekonomi ve uluslararası ilişkiler boyutlarını disiplinler arası bir çerçevede ele almak, analiz etmek; “Terörsüz Türkiye” hedefi için bütüncül ve sürdürülebilir bir politika geliştirmek gerekir. Yalnızca silahlı kapasitenin tasfiyesini değil, kültürel bütünlük, ekonomide adil paylaşım, şiddetin toplumsal ve yapısal zeminini ortadan kaldırmayı esas almaktadır.

Terörizm literatüründe ortak bir tanım bulunmamakla birlikte, siyasi amaçlı şiddetin sivilleri hedef alması temel ölçüt olarak kabul edilmektedir¹. Türkiye bağlamında terör, devlet egemenliğini, kamu düzenini ve toplumsal bütünlüğü hedef alan organize şiddet biçimi olarak tezahür etmiştir.

Başta PKK olmak üzere silahlı yapılar, zamanla kırsal gerilla stratejisinden hibrit ve şehir merkezli hücre yapılanmalarına evrilmiştir².bu meyanda, KCK yapılanması örnek gösterilebilir. Bölgesel toplu durum (konjonktür), özellikle Suriye iç savaşı sonrasında güvenlik parametrelerini köklü biçimde değiştirmiştir.

Tarihsel arka plana bakıldığında; Türkiye’de terör olgusu, milli bütünlüğü hedef almış, yalnızca güvenlik sorunu değildir; aynı zamanda kimlik, temsil, kalkınma ve bölgesel eşitsizlik bağlamında okunmalıdır³.

Kimlik ve Eşit Vatandaşlık; Modern ulus-devlet modelinde vatandaşlık hukuki bir bağ iken, etno-kültürel talepler siyasal alanda mobilizasyon üretebilmektedir⁴. Türkiye’de anayasal vatandaşlık tanımı etnik referans içermemekle birlikte, algısal düzlemde tartışmalar devam etmektedir.

Bölgesel Kalkınma Farkları; Doğu ve Güneydoğu Anadolu bölgelerinde kişi başına gelir düzeyi, ülke ortalamasının altında seyretmektedir⁵. Kalkınma literatüründe yapısal eşitsizlikler ile siyasal radikalleşme arasında korelasyon bulunduğu ileri sürülmektedir⁶. Bu meyanda, iç göçle meydana gelen sosyal, kültürel ve ekonomik olumsuzluklar değerlendirilmelidir.

Güvenlik boyutunu ele aldığımızda; Akıllı Güvenlik Doktrini: Modern karşı-terör stratejileri, “sert güç” ile “akıllı güç” kombinasyonuna dayanmaktadır⁷. Türkiye’nin 2016 sonrası dönemde geliştirdiği İHA/SİHA merkezli operasyonel kapasite, kırsal alandaki örgüt mobilitesini önemli ölçüde sınırlamıştır⁸.

Sınır Ötesi Dinamikler; YPG yapılanması, Suriye iç savaşının ürettiği otorite boşluğunda ortaya çıkmış ve sınır güvenliği parametrelerini değiştirmiştir⁹. Türkiye’nin sınır ötesi harekâtları uluslararası hukukta “meşru müdafaa” çerçevesinde gerekçelendirilmiştir¹⁰. Türkiye genel güvenlik çerçevesinde, bu hakkını her zaman saklı tutmak durumunda bir karar almalıdır.

Hukuki ve demokratik boyutu itibari ile Terörle Mücadelede Hukukun Üstünlüğü Terörle mücadelede güvenlik–özgürlük dengesi demokratik sistemlerin en kırılgan alanıdır¹¹. Aşırı güvenlikçi uygulamalar, uzun vadede radikalleşmeyi besleyebilir¹². Hem toplumun masum kesimlerine güvence hem de terör unsurlarına caydırıcı bir yöntemi esas almalıdırlar.

Yerel Yönetimler ve Denetim Mekanizması; Yerel yönetimlerin terör örgütleriyle iltisakı, kamu kaynaklarının güvenliğini tehdit etmektedir. Ancak merkezi müdahalenin meşruiyeti, şeffaflık ve yargısal denetime bağlıdır¹³. Yerel yönetimlerin teröre destek mahiyetinde yapacakları faaliyetlerin terör kapsamına alınması ve kamu kaynaklarının sadece vatandaşın ihtiyaçlarının karşılanmasına dönük sarf edilmesi sağlanmalıdır.

Ekonomik ve sosyal politikalar çerçevesinde; Kalkınma – Güvenlik İlişkisi: Collier ve Hoeffler’e göre düşük gelir düzeyi ve zayıf kurumsal yapı, silahlı çatışma riskini artırmaktadır¹⁴. Bu bağlamda Güneydoğu Anadolu’ya yönelik: Bölgesel teşvik paketleri, Tarımda kooperatifleşme, Kadın istihdam programları, Genç girişimcilik fonları, terörün sosyolojik zeminini daraltacaktır.

Eğitim ve Sosyal Uyum: Eğitim düzeyi ile radikalleşme arasındaki ilişki doğrusal değildir; ancak eleştirel düşünme ve ekonomik fırsat üretimi uzun vadede şiddet eğilimini azaltmaktadır¹⁵.

Uluslararası boyuta baktığımızda; Irak ve Suriye Dosyası, Irak’ın kuzeyindeki otorite boşluğu, Türkiye’nin güvenlik politikalarını doğrudan etkilemektedir¹⁶. Suriye’de merkezi otoritenin güçlendirilmesi, sınır güvenliği açısından kritik önemdedir.Irakta kontrolsüz bölgelerin kontrol altına alınabilmesi için,Irak-Türkiye müşterek güvenlik çalışmaları ile bölgeyi terör odaklarının merkezi olmaktan çıkarmalıdırlar. Avrupa Boyutu; AB ile terörün finansmanı ve propaganda ağlarına karşı ortak mekanizmalar geliştirilmelidir¹⁷.

Stratejik politika önerilerimizde; Kısa Vadeli (0–2 Yıl): Sınır güvenliği tam entegrasyonu, Terör finansmanı denetim mekanizması, Hızlandırılmış yargı süreçleri oluşturulmalıdır. Orta Vadeli (3–5 Yıl): Bölgesel kalkınma master planı, Yerel yönetim reformu, Eğitim ve mesleki dönüşüm programı, yerel yönetimlerde farklı diller ve farklı kültürel normlarda faaliyetlerin önüne geçilmelidir. Uzun Vadeli (5–10 Yıl):Şiddetin toplumsal meşruiyetinin sıfırlanması, Bölgesel gelir eşitsizliğinde kalıcı düşüş, Uluslararası diplomatik izolasyonun tamamlanması sağlanmalıdır.

Yüksek düzeyde, terör odaklarının etkisinde ve bu sayede iteklenmiş bölücülüğün ve geliştirilen siyasetin iç ve dış dinamikleri kararlı bir devlet politikası ile çözülebileceği hakikatini göz önünde bulundurmak gerekmektedir. Pragmatik yaklaşımların, neticeye etki edemeyeceği, aynı zamanda durumu daha da karmaşık hale getireceği bilinmelidir. “Terörsüz Türkiye” ancak şu denklemin sağlanmasıyla mümkündür: Güvenlikte kararlılık, Hukukta meşruiyet, Ekonomide ve yönetimde adalet, Siyasette kapsayıcılık esası hakim kılınmalıdır.

Terörle mücadele askeri bir operasyon nihai alternatif olarak düşünülmeli, kurumsal kapasite, demokratik meşruiyet ve toplumsal güven inşası süreci olarak düşünülmelidir. Terör ve teröristlerin isteklendirme (motivasyon) kaynaklarını ortadan kaldırılmalıdır.

Nesim Yalvarıcı

 

DİPNOTLAR

1. Bruce Hoffman, Inside Terrorism, Columbia University Press, 2006.
2. Aliza Marcus, Blood and Belief: The PKK and the Kurdish Fight for Independence, NYU Press, 2007.
3. Mesut Yeğen, “Kürt Sorununda Devlet Söylemi”, Modern Türkiye’de Siyasi Düşünce.
4. Rogers Brubaker, Citizenship and Nationhood in France and Germany, 1992.
5. TÜİK Bölgesel Gelir İstatistikleri.
6. Ted Gurr, Why Men Rebel, 1970.
7. Joseph Nye, Soft Power, 2004.
8. SETA Güvenlik Raporları (2018–2023).
9. International Crisis Group, Syria Reports.
10. BM Şartı Madde 51.
11. David Cole, Enemy Aliens, 2003.
12. Martha Crenshaw, “The Causes of Terrorism”, Comparative Politics.
13. Anayasa Mahkemesi Kararları (Yerel Yönetimler İçtihadı).
14. Paul Collier & Anke Hoeffler, “Greed and Grievance in Civil War”, 2004.
15. Scott Atran, Talking to the Enemy, 2010.
16. Gareth Stansfield, Iraq: People, History, Politics, 2013.
17. Europol Terrorism Situation & Trend Report (TE-SAT).