Kürt siyasal hareketinin tarihçesine baktığımızda, İran-Rus işbirliğinden doğan bir yapı olduğunu söylemek, akla pek uygundur. Zira 17.a...
Kürt siyasal hareketinin tarihçesine baktığımızda,
İran-Rus işbirliğinden doğan bir yapı olduğunu söylemek, akla pek uygundur.
Zira 17.asrın sonu, 18.asrın başlangıcında, Rus generaller; Nikitin ve Minorsky önce İran’da fars dili
üzerinde çalışmalar yapmış, özellikle Kürt olgusu ile Türk gücünü zayıflatarak,
Kafkasya’ya Rus müdahalesine engel olunsun diye düşünülmüş olsa da, zamanla,
emperyalistler tarafından(İngiliz, Fransız, ABD) benimsenmiştir. Bu meyanda,
ABD ve batının karakol devlet görevi ifa eden İsrail’in, mukaddes ideali,
İbranilerin Kenan bölgesine geri gelmeleri, yani arz-ı mevut idealinin ikinci
ayağı için oldukça mümbit bir ortam oluşmuştur. Yani İsrail ise her yönden
devrede olmuş ve müttefiklik ruhu ile hareket etmişlerdir.
Bunu iddia–kanıt–bağlam ayrımını net tutarak,
soğukkanlı ve analitik bir çerçevede ele almak en sağlıklısı. Aksi hâlde konu
ya komplo diline ya da tek taraflı propaganda metnine kayabiliyor.
Aşağıda “siyasal Kürt hareketi” derken; PKK
eksenli silahlı yapı, onun Suriye–Irak uzantıları, ve legal–sivil–diaspora
ağları birlikte ama ayrı katmanlar hâlinde ele alınmıştır.
Uluslararasılaşma Neden Var?
Siyasal Kürt hareketinin uluslararası örgütlerle
ilişki kurmasının temel nedenlerini, Devlet dışı aktör olma durumu (meşruiyet
ve görünürlük ihtiyacı), Bölgesel çatışmaların uluslararasılaşması
(Irak, Suriye),Diaspora üzerinden siyasal alan açma, Askerî,
lojistik, finansal ve politik destek arayışı, Bu ilişkiler tek tip
değildir; bazıları resmî temas, bazıları örtük iş birliği,
bazıları ise tek taraflı temas girişimleri düzeyindedir.
Silahlı Yapı Merkezli İlişkiler (PKK
ve Uzantıları)
PKK (Türkiye merkezli)ABD – AB –
NATO: PKK resmen
terör örgütü olarak tanınır. Doğrudan resmî ilişki yoktur. Ancak: 1990’lar–2000’lerde
Avrupa’da sivil dernekler, kültür merkezleri ve lobicilik
faaliyetleri yoluyla dolaylı temaslar yürütülmüştür. Avrupa İnsan Hakları
Mahkemesi (AİHM) süreçleri üzerinden hukuki-siyasal zemin oluşturulmuştur.
Rusya / SSCB sonrası dönem: 1980’ler–90’larda ideolojik
yakınlık ve bölgesel denge siyaseti nedeniyle dolaylı temaslar olmuştur.
Soğuk Savaş sonrası dönem: daha pragmatik, dönemsel ilişkiler.
YPG / PYD (Suriye kolu) Bu başlık en kritik ve belgelenmiş
ilişkiler alanıdır.
ABD; IŞİD’le mücadele bağlamında askerî iş birliği,
Silah, eğitim, hava desteği, ABD’nin resmî söylemi: “YPG, PKK’dan ayrı bir
yapıdır”. Türkiye’nin resmî tutumu: “YPG = PKK’nın Suriye kolu” dur.
Koalisyon Güçleri (DEAŞ karşıtı);Fransa, İngiltere vb. ülkelerle:
Askerî danışmanlık, Saha koordinasyonu, Birleşmiş Milletler, Doğrudan
tanıma yok.
Ancak: BM ajansları (UNICEF, UNDP vb.) kontrol
edilen bölgelerde faaliyet yürütmüştür. Bu, fiilî muhataplık doğurmuştur.
Legal–Sivil–Diaspora Ağları
Üzerinden İlişkiler
Avrupa Birliği ve Avrupa Konseyi; Kürt siyasal hareketine yakın
isimler: Paneller, Konferanslar, İnsan hakları oturumları.
Avrupa Konseyi / AİHM; Tutuklamalar, parti kapatma davaları,
ifade özgürlüğü başlıkları Siyasal alanın hukuki zeminde uluslararasılaşması,
Bu alan silahlı yapıdan bilinçli olarak ayrıştırılmıştır.
Uluslararası STK’lar ve İnsan
Hakları Örgütleri: Amnesty International, Human Rights Watch, International
Crisis Group
Bu örgütler: Kürt hareketinin doğrudan müttefiki
değildir. Ancak: Devlet politikalarını eleştiren raporlar, Dolaylı olarak
siyasal alanı genişleten etki üretirler.
Bölgesel Aktörlerle İlişkiler
Irak Kürt Bölgesel Yönetimi (IKBY) KDP
(Barzani çizgisi) ile: Rekabet
+ zorunlu iş birliği. KYB (Talabani çizgisi) ile: Görece daha
yakın ilişkiler.
IKBY: PKK’yı resmen desteklemez, Ancak coğrafi ve
fiilî etkileşim kaçınılmazdır
İran; İran, Kürt hareketiyle ilişkisini:
denge siyaseti, Türkiye ve ABD’ye karşı araçsallaştırma üzerinden
yürütür. Dönemsel temaslar vardır, stratejik müttefiklik yoktur.
Meseleyi bir
tablo üzerinden değerlendirdiğimizde; ABD-YPG askeri ilişkiyi açık ve belgeli
olarak ifade edebiliriz. AB-Diaspora siyasal/hukuki ilişki içinde açık bir
şekilde yapabilmektedirler. BM Ajansları; İnsani ve teknik ilişki içindedirler
ve dolaylı destek içindedirler. STK’lar Raporlamalar ve savunuculukla dolaylı
destek olmaktadırlar. Rusya/İran; jeopolitik temas destekli ve dönemsel olarak
desteklemektedirler. IKBY; Bölgesel zorunluluk, karma olarak destek
vermektedir.
Kritik Analitik Not: Siyasal Kürt hareketi: tek
merkezden yönetilen bir “uluslararası ağ” değildir, çok katmanlı, parçalı
ve konjonktüre duyarlı bir yapıdadır.
Uluslararası ilişkileri: devletlerarası ittifak
değil, fırsatçı, sınırlı ve araçsal ilişkilerdir. Hiçbir devlet, terör
örgütü olarak hüküm verilmiş bir örgüt ile uluslararası geçerliliği ve
meşruiyeti olan ilişkilere açıktan ve doğrudan girmez. Ancak ilişkileri,
konjontürel olarak yürütmeyi ve terör örgütünü vekâlet savaşlarında,
sorumluluktan kaçınmak üzere, ileri sürmek esasına göre girer.
Nesim
Yalvarıcı
YORUMLAR