“Vatikan’ın günümüzdeki istihbarat ve diplomasi ağının nasıl işlediğine” dair mevcut, açık kaynaklı ve tarihsel olarak doğrulanabilir...
“Vatikan’ın
günümüzdeki istihbarat ve diplomasi ağının nasıl işlediğine” dair mevcut,
açık kaynaklı ve tarihsel olarak doğrulanabilir bilgiler vardır.. Vatikan’ın
modern anlamda bir istihbarat teşkilatı bulunmaz; ancak tarihten gelen
kapsamlı bir diplomatik ağ, küresel dinî altyapı ve yerel bilgi toplama
mekanizmaları sayesinde benzersiz bir “enformasyon toplama” kapasitesine
sahiptir.
Dünyanın en köklü diplomatic ağı ve servisi; Vatikan’ın
dış ilişkilerini Devletler Arası İlişkiler Sekreterliği (Segreteria di
Stato – Seconda Sezione) yönetir. Bu yapı183 ülkede diplomatik ilişkiler
içindedir. Vatikan, BM’de gözlemci devlettir ve dünyada en geniş diplomatik
tanınırlığa sahip mikrodevlettir. Apostolik
Nunciature(Nunsiature), Vatikan büyük elçileri; Her
ülkeye atanmış bir Apostolik Nuncio bulunur. Nuncio: hem “büyükelçi”,
hem de yerel Katolik Kilisesi’nin en üst düzey gözlemcisi
gibi çift rol oynar.
Bu çift rol, Vatikan’a yalnızca hükümetlerden değil
yerel piskoposluklardan, kilise ağından ve sosyal yapılardan sürekli bilgi
akışı sağlar.
“istihbarat” olarak adlandırılmayan ama fiilen
istihbarat gibi çalışan mekanizmalardır. Vatikan resmî olarak bir istihbarat
teşkilatına sahip değildir, ancak aşağıdaki kanallar istihbarat işlevi
görür.
Diplomatic raporlama; Nunsiolar: (kilise tarafından
görevlendirlmiş yüksek kademeli diplomat) siyasi gelişmeler, toplumsal krizler,
din özgürlüğü durumları, yerel kiliselerin durumu insani krizler
hakkında ayrıntılı raporlar gönderir. Bunlar çoğu devletin istihbarat raporları
kadar detaylı olabilir. Küresel Kilise ağı;
Katolik Kilisesi: 220 binden fazla papaz,binlerce
piskopos,misyonerler,eğitim ve yardım kuruluşları vasıtasıyla doğrudan
sahadan bilgi toplar.
Özellikle çatışma bölgelerinde (Afrika, Latin
Amerika, Asya) papazlar bazen devletlerden bile önce sahadan bilgi sağlar.
Dini tarikatler ve misyoner teşkilatları; Cizvitler,
Fransiskenler, Dominikenler gibi küresel
Tarikatlar tarihsel olarak güçlü “bilgi akışına”
rol oynar.
Bugün hâlâ sosyal, politik ve kültürel gelişmeleri
Roma’ya rapor eden bir sistemleri vardır.
Caritas ve vatandaşı olmayan ağlar; Caritas
Internationalis gibi kurumlar, göçmen akımları insani krizler savaş bölgeleri gibi
konularda yoğun saha verisi toplar.
Katolik topluluklarından gelen geri bildirimler; Katolikler,
şikayetlerini, gözlemlerini ve acil durum bildirimlerini doğrudan Roma’ya
iletebilirler. Bu da “tabandan bilgi” sağlar.
Vatikanın
modern enformasyon kaynakları; Vatikan, güncel dünyayı takip etmek için artık
sadece geleneksel ağlara değil modern araçlara da başvuruyor:
Pontifical Academy of Sciences →
bilimsel analizler
La Civiltà Cattolica → politik/sosyal analizler
Vatikan Medya Dairesi → küresel medya takibi
Dinî özgürlük izleme birimleri
Dijital analiz ve sosyal medya izleme
(özellikle Papalık iletişim stratejisi için)
Bilgi
akışının merkezinde Vatikan Sekreterliği; Devlet Sekreterliği iki ana kola
ayrılır: Siyasî ve diplomatik ilişkiler, İç kilise yönetimi Diplomatik
raporlar buraya gelir ve Papa’ya düzenli briefing yapılır. Bu yapı, fiilen küçük
ama çok etkili bir dışişleri - istihbarat değerlendirme merkezi gibidir.
Günümüzde
Vatikan’ın diplomatik/istihbarat ağı hangi alanlarda etkilidir?
Barış arabuluculuğu, Kolombiya
barış süreci, Orta Doğu diplomasisi, Afrika iç çatışmalarında
arabuluculuk, Vatikan, taraflar arasında doğrudan gizli diplomasi kanalları
işletir.
Din özgürlüğü takibi Çin, Orta
Doğu, Afrika ülkeleri gibi yerlerde dinî baskılar hakkında kapsamlı raporlama yapılır.
İnsani kriz erken uyarısı Savaş,
kıtlık, kaçakçılık, göç gibi konularda sahadaki kiliseler erken bilgi sağlar.
Küresel Katolik topluluklarının
yönetimi Papa,
birçok ülkedeki kilise hiyerarşisinin durumunu doğrudan raporlarla takip eder.
Gizli diplomasi Bazı
süreçler halka açıklanmaz: ABD–Küba yakınlaşması (2014 Güney Sudan
görüşmeleri Çin ile Piskopos atamaları anlaşması Bu tür dosyalarda
Vatikan’ın “sessiz diplomasi” geleneği çok güçlüdür.
Vatikanın
resmi bir “gizli servis”I var mıdır? Hayır, yok.
Historik olarak kimi dönemlerde (özellikle 16–19. yüzyıllarda) böyle
mekanizmalar vardı, ancak modern Vatikan: ;resmî istihbarat toplamıyor,
operasyon yürütmüyor, casus ağı işletmiyor. Bugün yaptığı şey, küresel bir
dinî ve diplomatik yapı aracılığıyla enformasyon akışını analiz etmek ve
yorumlamak.
Modern Vatikan’ın “istihbarat/diplomasi ağı”,
klasik bir casus teşkilatı değil; dünyanın en geniş dini ağı, 183
ülkede profesyonel diplomatik temsil, yerel kiliselerden sürekli bilgi
akışı, güçlü gizli diplomasi geleneği sayesinde fiilen birçok
devletin istihbarat servisleriyle yarışabilecek düzeyde küresel bir
enformasyon sistemi oluşturur.
Bu haliyle küresel emperyalistlerin en önemli
aktörü görünümüdedir. Irak ve Suriyedeki yeni yapılanmada etki alanı
oluşturmak, paydaşları olan etnik unsurlara,
(Kürtler,Nuseyriler,Süryaniler, hristiyanlar,
Dürziler) moral ve destek olmak istemesi yanında, AKP’nin BOP kapsamında
uyguladığı siyasetlerde nihayete gelinmiş olduğu ve İmralı’daki caninin serbest
bırakılabilmesi için müzakereyi doğrudan yürütmek istenmektedir. Ayrıca, AKP’yi
ikyidarda tutabilmek üzere,Türkiyede terörle müzakere edilmesinin millet
tarafından büyük bir tepki ile karşılanmasını “izole” edebilmeyi
düşünmektedirler.
Nesim Yalvarıcı
YORUMLAR