Türkiye’nin güvenliği kapsamında Rusya , hem risk hem de dengeleyici aktör olarak değerlendirilmesi gereken çok katmanlı bir güçtür . ...
Türkiye’nin güvenliği kapsamında Rusya, hem risk
hem de dengeleyici aktör olarak değerlendirilmesi gereken çok
katmanlı bir güçtür. Konuyu askerî, jeopolitik, enerji, Suriye,
Karadeniz ve stratejik riskler başlıkları altında, Türkiye merkezli
güvenlik perspektifiyle değerlendirmeliyiz.
Stratejik çerçeve içinde düşündüğümüzde, Rusya Türkiye
için ne ifade ediyor? Rusya;
Doğrudan düşman değil, Güvenilir müttefik hiç değil, Kontrollü
rekabet + zorunlu işbirliği ilişkisidir
Türkiye açısından Rusya: “Denge yönetilmezse
tehdide dönüşebilen stratejik rakip” konumundadır.
Karadeniz güvenliği en kritik alan olarak
düşünülmelidir. Meseleyi risk açısından değerlendirdiğimizde; Rusya’nın Karadeniz’i
fiilî etki alanına dönüştürme hedefi vardır. Kırım’ın ilhakıyla: Deniz-hava
üstünlüğü, NATO’nun hareket alanının daraltılması, Montrö rejiminin
zayıflatılmasına dönük dolaylı baskıları mevcuttur.
Türkiye güvenliği avantajı, Montrö Boğazlar
Sözleşmesi, Boğazların kontrolü → Türkiye’ye jeostratejik kaldıraç
olarak düşünülmelidir. Karadeniz’de Rusya, Türkiye’nin uzun vadeli
güvenliği açısından potansiyel askerî tehdittir.
Suriye sahası Türkiye için dolaylı tehdit olarak
bilinmelidir. Rusya’nın pozisyonu; Esad rejiminin garantörü, PYD/YPG ile
taktik işbirliği, İdlib’de Türkiye’ye karşı askerî baskı unsuru
olarak durmaktadır.
Türkiye’ye etkisi; PKK/YPG’nin alan kazanmasına zımnî
destek, Göç baskısı riski, Türk askerî varlığına karşı hava sahası
kontrolü tehdidi olduğu düşünülmelidir.
Suriye’de Rusya, Türkiye’nin iç güvenliğini dolaylı
olarak tehdit eden aktördür.
Enerji güvenliği; bağımlılık ve risk faktörlerini göz
önünde bulundurmak üzere ilişkilerin sürdürülmesi kapsamında; Doğalgaz (Rusya önemli pay sahibi),Akkuyu NGS
(teknoloji + işletme bağımlılığı)
Riskler; Enerji kartının siyasi baskı aracı
olarak kullanılması, Kriz anında enerji arzının pazarlık unsuruna dönüşmesi
gibi risk taşımaktadır. Enerji alanında Rusya, stratejik kırılganlık
kaynağıdır.
Savunma ve askeri teknoloji(S-400 örneği); riskler,
NATO ile uyumsuzluk,Türkiye’nin Batı savunma ekosisteminden dışlanma riski,
Rusya’ya teknolojik ve stratejik bağımlılık olarak, Savunma alanında
Rusya ile işbirliği, Türkiye’nin uzun vadeli güvenlik mimarisini zayıflatmıştır.
Kafkasya ve Türk dünyası; burada Rusya’nın hedefi,
Türk devletlerinin Moskova ekseninde tutulması, Türkiye’nin bölgesel nüfuzunun
sınırlandırılmasıdır. Türkiye açısından; Azerbaycan üzerinden örtülü rekabet,
Türkistan (Orta Asya’da) etki mücadelesinde, Rusya, Türk dünyasında
Türkiye’nin stratejik rakibidir.
Hibrit asimetrik tehditler; Dezenformasyon ve algı
operasyonları, Ekonomik etki ağları, Bölgesel krizlerde Türkiye’yi yalnızlaştırma
hamleleri ile Rusya, hibrit tehdit kapasitesi yüksek bir aktördür.
Genel güvenlik tablosuna baktığımızda; hangi alanda, Rusya
açısından tehdit olarak görülmektedir?
|
Karadeniz; |
Askerî
tehdit, |
|
Suriye |
Dolaylı
güvenlik riski, |
|
Enerji |
Stratejik
bağımlılık, |
|
Savunma |
Sistem
uyumsuzluğu riski, |
|
Kafkasya |
Bölgesel
rakip, |
|
Diplomasi |
Zorunlu
işbirliği, |
|
Genel |
Kontrollü
tehdit şeklinde değerlendirilebilir. |
Türkiye ne
yapmalıdır? (stratejik ilke olarak ele alındığında); Montrö rejimini mutlak
koruma, Enerji bağımlılığını çok kaynaklı yapıya dönüştürme,
Suriye’de Rusya’ya tek kanal bağımlılığından çıkma, Karadeniz’de dengeleyici
ama lider rolSavunma sanayiinde yerlilik + NATO uyumu, Türk
dünyasında çok taraflı kurumsallaşma sağlanarak, Rusya, Türkiye’nin
güvenliği açısından “müttefik değil, yönetilmesi gereken stratejik rakiptir.”
Yargısına göre siyaset belirlemek…
Nesim Yalvarıcı
YORUMLAR