ABD ve İsrail’in “vekil güçleri” olarak varlık mücadelesi iddiasıyla hareket eden Kürtler, bölgede istikrarsızlık kaynağı olarak görülme...
ABD ve İsrail’in
“vekil güçleri” olarak varlık mücadelesi iddiasıyla hareket eden Kürtler,
bölgede istikrarsızlık kaynağı olarak görülmektedirler. İran dışında, hiçbir
bölge devletinin hoşnut olmadığı bu yapıların ABD ve İsrail’in nihai
hedeflerini bilmek, var olan unsurların davranış kodlarının bilinmesi gerekir. Doğru
bir analiz yapabilmek için kavramların anlamını bilmekte yarar vardır. İfade
edilen örgütlerin anlamı ve açılımını kavramsal olarak ifade etmek yerinde
olur.
PYD
(Demokratik Birlik Partisi): Suriye’deki PKK çizgisindeki siyasi yapılanma. YPG (Halk Savunma
Birlikleri): PYD’nin silahlı gücü. SDF/SDG (Suriye Demokratik Güçleri):
ABD’nin desteğiyle oluşturulmuş, YPG’nin omurgasını oluşturduğu daha geniş
koalisyon. PKK: Türkiye tarafından terör örgütü kabul edilen, PYD–YPG
ile ideolojik/örgütsel bağlantısı olan yapı.
Bu yapıların Suriye’deki stratejilerini anlamak için
üç düzlem önemlidir:
(a) Yerel hedefler, (b) Bölgesel-jeopolitik amaçlar, (c)
Uluslararası aktörlerle kurulan ilişkiler. Birinci hedef: “otonom bir kuzey
Suriye” yapısıdır. Bu aktörlerin ortalama uzun vadeli hedefi, Suriye’nin
kuzeyinde siyasi, idari ve güvenlik açısından özerk bir yönetim
oluşturmaktır. Bu proje genellikle: “Rojava projesi”,veya “Demokratik
Özerklik”şeklinde adlandırılır.
Bu hedef şunları içerir:
Kurumsal yapı inşası; Kanton sistemi, Yerel meclisler,
Asayiş ve YPG/SDF üzerinden güvenlik kontrolü, Eğitim müfredatı, yerel
mahkemeler, vergi toplama mekanizmaları oluşturmak… Coğrafi Süreklilik;
Amaçlanan kuşak şu bölgeleri içerir: Cezire
(Haseke) – Kobani – Tel Abyad – Menbic hattı ve ideal olarak Afrin’in de
tekrar bağlantıya alınması.Türkiye’nin Zeytin Dalı, Barış Pınarı ve Fırat
Kalkanı operasyonları bu coğrafi birliği kesintiye uğrattı.
PKK bağlamı: Stratejik derinlik ve arka alan; PKK
açısından Suriye şu işlevleri görüyor. “Güvenli arka bölge”, Türkiye sınırının
güneyinde örgütsel derinlik, Lojistik alanlar, Siyasi eğitim ve kadro
yetiştirme imkânı oluşturmak. Kaynak devşirme;
Suriye’de: İnsan unsuru, Petrol (Deyrizor–Rmelan
hattı),Gümrük–ticaret gelirleri, ABD desteğiyle askeri ve siyasi meşruiyet elde
etme…
Uluslararası alanda meşruiyet arayışı;
PKK, YPG/SDF üzerinden: ABD ile askeri ortaklık, Avrupa’da
diplomatik temsilcilikler, Küresel medya desteği kazanarak adını ve imajını
dönüştürme stratejisi güdüyor.
SDF/SDG’nin
özgün hedefi, ABd ile güvenlik ortağı ve Suriye’de statü elde etmektir.
SDF’nin temel isteklenmesi (motivasyonları): ABD2nin
desteğini kaybetmeden bölgesel aktör olmak,
IŞİD’e karşı savaşta ABD’nin kara gücü, ABD’nin
bölgedeki en istikrarlı yerel müttefiklerinden biri haline gelmektir.
Suriye’nin geleceğinde özerk statü elde etmek üzere, SDF, Şam’la yapılacak anayasal pazarlıklarda:
Siyasi özerklik, Yerel güvenlik-güç yapılarının korunması, Petrol gelirlerinin
önemli bölümünün yerelde kalması gibi taleplerin kabul edilmesini hedefliyor.
PYD/YPG’ nin
hedefleri; İdeolojik bir proje; “”Demokratik konfederalizm”
PKK’nın liderlik çizgisindeki ideolojik model: Yerinden
yönetim, Kantonlar, Merkezi olmayan bir siyasal yapı
şeklinde ifade edilen model PYD tarafından sahada uygulanmaya çalışılıyor.
Demografik ve askeri kontrol alanları oluşturmak
üzere, özellikle; Kobani, HasekeTel Abyad, Menbic hatlarında tam kontrol
sağlama isteği öne çıkıyor.
Türkiye ile
çelişkili noktaları; Bu aktörlerin hedefleri Türkiye açısından şu nedenle
tehdit algısı yaratıyor:
Suriye sınırı boyunca PKK bağlantılı bir yapının
kurulması;
Terör örgütüne “devletçik” niteliğinde derinlik
sağlanması,
PKK’nın Suriye üzerinden Türkiye’ye yönelik
kapasitesini artırması,
Sınır hattında 900+ km’lik bir “özerk bölge” oluşturma
girişimleri,
Bu nedenle Türkiye:
Fırat Kalkanı, Zeytin Dalı, Barış Pınarı operasyonları
ile bu kuşağı bölmeyi ve PKK bağlantılı yapılanmanın sınır boyunca kesintisiz
hâkimiyet kurmasını engellemeyi hedefledi.
Uluslararası
boyut: ABD için, İran etkisini dengeleyecek yerel ortak, IŞİD’in yeniden ortaya
çıkmasını engelleme mekanizması, Rejime ve Rusya’ya karşı esnek baskı noktası…
Rusya için; PYD/YPG
üzerinde Şam’a yöneltilebilecek bir baskı aracı, Türkiye ile pazarlıklarda
kullanılabilen bir dosya…
Rusya rejimi için; Şartlar oluştuğunda merkezi
otoritenin yeniden tesis edileceği bir alan, Petrol bölgelerinin geri alınması
isteği…
Bu yapılar
Suriye de neyin peşindedirler?
Özetleyecek olursak; siyasi hedefleri, Suriye’nin
kuzeyinde özerk bir yönetim kurmak ve bunu Suriye’nin geleceğinde
anayasal statüye dönüştürmek.
Askeri hedefleri, YPG/SDF’nin kendi güvenlik
yapılarını korumak, coğrafi alan genişletmek ve Türkiye’nin operasyonlarını
sınırlandırmak.
Jeopolitik hedef; ABD desteğini sürdürerek PKK
çizgisinin Suriye’de uluslararası meşruiyet kazanması.
PKK açısından hedef; Suriye’yi stratejik derinlik,
kaynak ve uluslararası meşruiyet üretim alanı olarak kullanmak…
Bütün bu ifade edilenler, ABD ve İsrail’in belirlediği
ve fırsat buldukça yürürlüğe sokmaya çalışıldığı stratejik hedeflerdir.
Irakta, Kerkük bölgesine karşı olan tavır, Suriye’de
Deyrizor bölgesinde devreye girmektedir. Bu bölgelerin ortak özelliği, petrol
rezervleri yönünden zengin olmalarıdır. Bu hedefler bölücü Kürt hareketinin
düşünüp şekillendirebileceği bir hadise değildir. Küresel emperyalistlerin,
doğrudan enerji kaynakları merkezi olarak hedefinde bulunması, Kürtlerin “öncü
birlik”(piyoner) şeklinde öne sürülebileceği ile ilgili bir gelişmeye gebe
olduğunu görebiliyoruz.
Nesim Yalvarıcı
Not: Bir sonraki yazımız, “Türkiye açısından risk ve
fırsat değerlendirmesi” olacaktır.
YORUMLAR